પેન્સિલ અને રબરનો સંવાદ

આજે પોષ વદ બારસ


[અમેરિકા સ્થિત મારા ભાભી
 શ્રીમતી અજિતાબેન શાહે આ ઈ મેઈલ મોકલ્યા બદલ આભાર.]



પેન્સિલ અને રબરનો સંવાદ


Pencil:   I’m sorry….

Eraser:   For what? You didn’t do anything wrong.

Pencil:      I’m sorry cos you get hurt bcos of me. Whenever I made a mistake, you’re always there to erase it. But as you make my mistakes vanish, you lose a part of yourself. You get smaller and smaller each time.

Eraser:     That’s true. But I don’t really mind. You see, I was made to do this. I was made to help you whenever you do something wrong. Even though one day, I know I’ll be gone and you’ll replace me with a new one, I’m actually happy with my job. So please, stop worrying. I hate seeing you sad.

I found this conversation between the pencil and the eraser very inspirational. Parents are like the eraser whereas their children are the pencil. They’re always there for their children, cleaning up their mistakes. Sometimes along the way… they get hurt, and become smaller (older, and eventually pass on). Though their children will eventually find someone new (spouse), but parents are still happy with what they do for their children, and will always hate seeing their precious ones worrying, or sad.

This is for all parents out there…..

ૐ નમઃ શિવાય

Advertisements

જો કોઈ વ્યક્તિ તોતડું બોલતી હોય તો..

                                                  આજે પોષ વદ એકમ

જો કોઈ વ્યક્તિ તોતડું બોલતી હોય તો..

 

        જો કોઈ વ્યક્તિનો અવાજ સ્પષ્ટ નથી અને તે તોતડું બોલે છે તો તે વ્યક્તિના યોગમાં એક ખૂબ સરળ પ્રક્રિયા દર્શાવવામાં આવી છે. આ ક્રિયાનું ઉચ્ચારણ સ્થળ તથા વિશુદ્ધિ ચક્ર શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.
ઉચ્ચારણ સ્થળ અને વિશુદ્ધિ ચક્ર- શુદ્ધિની વિધી

કોઈ શાંત અને સ્વચ્છ વાતાવરણમાં સામાન્ય સ્થિતીમાં ઉભા રહેવું. હવે મનને શાંત કરવું. આંખો બંધ કરીને સંપૂર્ણ ધ્યાન ઉચ્ચારણ પર રાખવું. લુહાર જે રીતે હથોડી ચલાવતી વખતે ઉચ્ચારણ કરે છે તેમ બોલવું (હમમમમ) અવાજ થોડે મોટેથી કાઢવો. આ ક્રિયા ઓછામાં ઓછી 25 વાર કરવી.

ઉચ્ચારણ સ્થળ તથા વિશુદ્ધિ ચક્ર – શુદ્ધિના લાભ

આ ક્રિયાને નિયમિત રીતે કરવાથી આપણો અવાજ એકદમ સાફ અને સુરીલો થઈ જશે. જે વ્યક્તિ તોતડું બોલે છે તેમના માટે આ ક્રિયા ફાયદાકારક છે. તેનાથી ફેફસાને બળ મળે છે. સાથે જ જે લોકો કેટલાક ઉચ્ચારણ કરવામાં કઠિન હોય તેમની સમસ્યા દૂર થાય છે. છાતીને બળ મળે છે. વાત, પિત્ત, કફ વગેરે રોગ દૂર થાય છે.

                                                                                                                                       -સૌજન્યઃ- દિવ્ય ભાસ્કર

 

                                                                                      ૐ નમઃ શિવાય

માતૃવંદના

                                                          આજે પોષ સુદ પૂનમ

માતૃવંદના

રસજ્ઞા

લેખકઃ- શ્રી નીનુ મઝુમદાર

    મને પાંચ વર્ષ પૂરા થયાં પછી ચાર દિવસે મારઈ મા અવસાન પામી. એને ક્ષય રોગ થયો હતો અને મૃત્યુ સમયે એની ઉંમર ચોવીસ વર્ષની હતી.

       મા સહુને સુંદર લાગે પરંતુ જગતના પ્રમાણથી પણ એ અત્યંત સુંદર એનું નામ રસજ્ઞા હતું અને બહુ સરસ ગાતી હતી. કદાચ શૈશવકાળથી એ સંગીતના સંસ્કાર મારા પર પડ્યા છે. મારા પિતા પણ સંગીતકાર હતા અને હિન્દુસ્તાની તથા પશ્ચિમી સંગીત બંને જાણતા હતા. એમણે જ મને શાસ્ત્રીય સંગીત પ્રત્યે પ્રેર્યો છે.

      મારા પિતા મારી માને બહુ પ્રેમ કરતા હતા એટલે એમણે બીજીવાર લગ્ન ન કર્યાં. એથી મને અને મારા નાના ભાઈને માની હૂંફ ન મળી અને અમારી દાદીએ અમને ઉછેર્યા છે. એ વિધવા દાદીએ જ અમારા ચારિત્ર્યનું ઘડતર કર્યું છે. એ સાધુ ચરિત અને જ્ઞાની બાઈ હતી.

       મારી માના મૃત્યુ પછી તરત મને એનાં મૃતદેહનાં દર્શન કરવા લઈ ગયા હતા. ક્ષયરોગમાં મૃત્યુ પામેલાંમાં કોઈ વિકૃતિ દેખાતી નથી એટલે મા ઊલટાની વધુ સુંદર લાગતી હતી. મૃત્યુ એતલે શું એની મને ખબર ન હતી. કોઈ દિવસ મને લીધા વગર કશે જતી ન હતી છતાં મેં મન મનાવ્યું કે સુરત મારા મામાને ત્યાં ગઈ હશે અને ત્યાંથી ગમે તે દિવસે પાછી આવી જશે.

     ઘણા દિવસ સુધી ન આવી અને હું રસ્તા પર પ્રત્યેક ઘોડાગાડી આવે ત્યારે દોડી જતો. એવો મારો વલોપાત જોઈને મોટાંઓએ કહ્યું કે એ તો મહાદેવજી પાસે ગઈ છે અને હવે પાછી નહિ આવે.

        અમારા ઘરમાં મહાદેવના લિંગની સ્થાપના હતી અને સીસમનું સરસ કોતરકામવાળું દેવસ્થાન છે. મારી છાતી વચ્ચે ખાલી ખાલી લાગતું હતું એટલે કોઈ જોઈ ન જાય એમ છાનોમાનો જઈ પેલા નાના મંદિરની પાછળ અને આસપાસ માને શોધતો હતો કારણકે નાહ્યા વગર દેવસ્થાને અડકાય નહી અને વારે વારે નાહવા જાઉં તો મોટાં મને વઢે.

      એક બીજું સ્થળ પણ એને શોધવા માટેનું હતું. હું જન્મ્યોઅ ત્યારે મારી મા ઓગણીસ વર્ષની જ હતી અને અતિ રમતિયાળ હતી એટલે હું ત્રણેક વર્ષનો થયો એટલે મારી સાથે સંતાકૂકડી રમતી હતી. વડોદરામાં અમારા ઘરનું છજું લાંબુ હતું અને છજાને એક છેડે ખાટલા, શેતરંજી વગેરે રખાતું હતું એથી છજાનો એ ભાગ બહારથી દેખાતો નહી. મા ત્યાં સંતાઈ જતી. હું નીચે આખા ઘરમાં બાવરો થઈને શોધતો. પછી બહાર જતી રહી હશે એમ ધારીને રસ્તા પર જાઉં અને રડવા માંડું ત્યારે મા ‘હૂપ’ કરીને છજામાં શેતરંજી પાછળ હસતી હસતી નીકળતી. એને જોઈ હું બહુ ખુશ થતો અને રસ્તા પર નાચવા માંડતો ત્યારે એ દાદરા પરથી દોડી આવીને મને તેડી લેતી અને મારા આંસુ ભરેલા ચહેરા પર ખૂબ ચુંબન કરતી.

       એનાં મૃત્યુ પછી બીજાં બધાં હોવા છતાં આખું ઘર સૂનું સૂનું લાગતું. કદાચ મને ચીડવવા પછી છજામાં પેલી શેતરંજીની પાછળ છુપાઈ હશે એવી આશા રાખીને ત્યાં જતો. ત્યાં જતો ત્યાં સુધી હમણાં નીકળશે કરીને મારું હદય ધડક ધડક કરતું. પણ ત્યાં પહોંચીને મારી છાતીનું ખાલીપણું અને છજાની શૂન્યતા એક થઈ જતી હજી પણ એ ખાલીપણું ખોઈ શક્યો નથી.

       મારી માને હું ‘ભીભી’ કહેતો હતો. એ મને બહુ પ્યાર કરતી હતી. મારા પિતાએ મને વર્ષે કિન્ડરગાર્ડનમાં ભણવા મૂક્યો હતો. ત્યાં બાઈ સાથે ગયો ત્યારે કંઈ પ્રાર્થના ચાલતી હતી અને મોટેથી હાર્મોનિયમ વાગતું હતું. મને નાનપણથી હાર્મોનિયમનો અવાજ ગમતો નથી એટલે એનો અવાજ સાંભળીને મને ડર લાગ્યો અને મેં અંદર જવાની ના પાડી. બાઈ મને પાછી ઘેર લઈ આવી ત્યારે મારા પિતા મારા પર ગુસ્સે થયા અને પાછો મોકલ્યો. હાર્મોનિયમનો રાક્ષસ જેવો અવાજ યાદ કરીને ડરના માર્યા મને ચડ્ડીમાં મળત્યાગ થઈ ગયો એટલે ‘ભીભી’ મારા પિતા પર બહુ ચિડાઈ અને મને તે દિવસે તો કિન્ડરગાર્ડનમાંથી બચાવી લીધો.

        થોડા દિવસ એ મારી સાથે આવતી એટલે હું ધીરે ધીરે કિન્ડરગાર્ડન સહન કરતો થયો. આમ તો શિષ્ટ ઘરનાં બૈરા બહાર ન નીકળી શકેપણ મારી મા આધુનિક હતી. વડોદરામાં સ્ત્રીઓની ક્લબ હતી તેમાં બેડમિન્ટન રમતી. ફેશનેબલ જોડા અને કપડાં પહેરતી. આ હું ૧૯૧૨૮ની વાત કરું છું. એના મખમલી બટનવાળા જોડાં મેં લાંબો સમય સુધી સાચવી રાખ્યા હતા.

       મારા પિતાનું નામ ‘નાગેન્દ્ર’ હતું. તેમને હું ‘ભાઈ’ કહેતો હતો. એક દિવસ ભાઈ મને સેશી હિસાબ શીખવવા બેઠા. એમનો પોતાનો જ ગણિતમાં મોટો ધબડકો હતો અને મારા મગજમાં પણ કાંઈ ઘૂસતું ન હતું એતલે ભાઈ મારા પર ખીજવાઈ ગયા અને દેશી હિસાબ ફાડીને રસ્તા પર ફેંકી દીધી. હું આભો બની ગયો. મારી મા મારા પિતાનાં આ કાર્ય પર એટલી બધી નારાજ થઈ કે એને હિસ્ટીરિયાનો હુમલો આવ્યો.

      મને એ સીન બરોબર યાદ છે. હું માને તર્ફડતી જોઈને ગભરાઈ ગયો હતો. મારા પિતા તે દિવસ પછી મારા પર જીવનભર કદી ગુસ્સે થયા નથી અને હંમેશા મિત્રની જેમ જ વર્ત્યા છે પણ મારી માને લગભગ એક વર્ષ સુધી હિસ્ટીરીયાનો રોગ લાગુ પડી ગયો હતો.

       વ્યકિગત રીતે માતા અને પિતા ભલે મર્ત્ય હોય પરંતુ માતૃત્વ અને પિતૃત્વ શાશ્વત છે. મનુષ્યના વ્યક્તિત્વમાં મા એટલે મન છે અને પિતા એટલે બુદ્ધિ છે. મને મળ્યાં ચે એવાં મન અને બુદ્ધિ આપીને મારાં માતાપિતાએ મારાં પર અનહદ ઉપકાર કર્યો છે. પ્રેમ પણ ખૂબ આપ્યો છે. બીજું શું જોઈએ? શાશ્વત માતૃત્વનો વ્યાપક અનુભવ મને જ્યાં ત્યાં થયા જ કરે છે.

        દાખલા તરીકે, હું સંગીતનિર્દેશક થયો તે પૂર્વે ફિલ્મક્ષેત્રમાં ગાયક હતો. પન્નાલાલ પટેલની ‘મળેલા જીવ’ પરથી હિન્દીમાં એન.આર. આચાર્ય ‘ઉલઝન’ નામે ચિત્રપટ બનાવતા હતા તેમાં નાયકનાં ગીતો ગાતો અને જીવીના પાત્રમાં તે વખતે વખતનાં વિખ્યાત અભિનેત્રી સરદાર અખ્તર પોતે જ ગાતાં. અમારાં ઘણાં યુગલગાન હતાં. મને કમળો થયો હતો અને મારી આર્થિક સ્થિતિ એ વખતે નબળી હતી. સરદાર અખ્તરને ખબર પડી એટલે સ્ટુડિયોમાં બીજા દિવસથી મારે માટે બાર્લી વૉટર જાતે બનાવીને બાટલા ભરી લાવતાં.

      મારી માનાં ખાસ સંભારણાંમાં સહુથી વિશેષ એનો પાલવ મને યાદ છે. હું નાનકડો એને ભેટું ત્યારે એનો સુંવાળો પાલવ મારા મુખ પર આવે તેનો સ્પર્શ હજી એવો જ યાદ છે.

                       
–સૌજન્ય  રીડીફ.કોમ

ૐ નમઃ શિવાય

ભૂલાઈ ગયેલી વાનગીઓ

                                                                       આજે પોષ સુદ બારસ

 

                                                         ભૂલાઈ ગયેલી વાનગીઓ

શુક્રવારિયા

સામગ્રીઃ-

૧] ૫૦૦ ગ્રામ બટેટા

૨] ૨૫૦ ગ્રામ બાફેલા વટાણા

૩] ૧ વાટકી ચણાની દાળ

૪] લીલાં વાટેલાં આદુ મરચાંની પેસ્ટ

૫] જોઈતા પ્રમાણમાં મીઠું

૬] ૪ થી ૫ ટુકડા કાજુ

૭] કોપરું, કોથમીર

બનાવવાની રીતઃ-

૧] ચણાની દાળ વાટી લો

૨] થોડાક તેલમાં તેને શેકી લો

૩] બટેટા બાફી તેનો છુંદો કરી તેને થૉડાક તેલમાં સાંતળી લો.

૪] ત્યારબાદ દાળ,બટેટાના માવાને મિક્સ કરી તેમાવટાણા પણ મિક્સ કરી લો.

૫] કાજુનાં ટુકડાને તળી તેને વાટી લો

૬] દાળ, બટેટા, વટાણાનાં મિક્સ કરેલાં માવામાં જોઈતા પ્રમાણમાં લીલા આદુ મરચાંની પેસ્ટ, મીઠું, કાજુનો ભૂક્કો તેમ જ કોપરું, કોથમીર નાખી મિક્સ કરો.

૭] આ મિક્સ કરેલો માવો થોડો થોડો લઈ હથેળીમાં પૂરીની જેમ થેપી લો.

૮] એકસરખા આકારનાં આ બધા શુક્રવારિયાને નોનસ્ટિક તવી પર તેલ મૂકી શેકી લો અથવા તળી લો.

દહીંબફા

સામગ્રીઃ-

૧] ૫૦૦ ગ્રામ દૂધ

૨] ૫૦૦ ગ્રામ મોળું દહીં

૩] ૨૫૦ ગ્રામ સાકર

બનાવવાની રીતઃ-

૧] એક વાસણમાં દૂધને ઉકાળીને બાસુંદી કરતાં પણ વધુ જાડુ બનાવો.

૨] દહીંને કપડાંમાં બાંધીને તેમાંથી બધું પાણી નીતરી જવાદો.

૩] દૂધ એકદમ ઠંડુ પડે ત્યારે તેમાં પાણી નીતારેલું દહીં ઉમેરી મિક્સ કરો.

૪] તેમાં સાકર ભેળવી કપડાથી છણી લો.

૫] એક થાળીમાં મૂકી તેને ઢોકળાની જેમ બાફો પણ થાળી ઢાંકવી નહી.

૬] બફાઈ જતાં નીચે ઉતારી ઠંડુ પડવા દો.

૭] ત્યારબાદ તેના ઉપર ચાંદીનો વરખ લગાડો.

૮] ખુબ ઠંડુ પડે ત્યારબાદ ખાવાના ઉપયોગ લેવું.

                    —- સૌજન્યઃ- રીડીફ.કોમ

 

                                                                                            ૐ નમઃ શિવાય

વાતોડિયો કાચબો

                                             આજે પોષ સુદ નોમ

                                                      વાતોડિયો કાચબો

 

                                                         ૐ નમઃ શિવાય

તરસ્યાં પંખી

                                                     આજે પોષ સુદ આઠમ

 

તરસ્યાં પંખી

 

 રામપુરનાં દયાળુ લોકોએ ગામને પાદરે પશુપક્ષીઓ માટે પાણીનો હોજ બાંધ્યો હતો. લોકો ત્યાં ચણ પણ નાખે અને હોજમાં પાણી ભરી રાખે.

પશુઓ અને પમ્ખીઓ ત્યાં આવે ચણ ચણે અને પાણી પીને આનંદથી કલબલાટ કરે.

ઉનાળો આવે ત્યારે આ હોજ એમને માટે આશીર્વાદરૂપ લાગે. આ વખતે ત્યાં વધુ ને વધુ પશુ પંખીઓ આવે. પંખીઓ હોજમાં નહાઈને બહાર નીકળે અને પોતાની પાંખો ફફડાવીને કોરી કરે અને એકબીજા સાથે અલકમલકની વાતો પણ કરે.

ત્યાં એવામાં એક હાથી આવ્યો. તે ખૂબ તરસ્યો હતો.તેને હોજમાં પાણી જોયું અને તે ખુશ થઈ ગયો. તે ખૂબ તરસ્યો હોવાથી તેણે પાણી પીધું. ગરમીનાં દિવસો હોવાથી તેને ખૂબ ગરમી લાગતી હતી તેથી તે પોતાની સૂંઢ વડે હોજમાંથી પાણી ભરી પોતાના શરીર પર છાંટવા લાગ્યો.

તેને ઠંડક થવાથી તે ખૂબ ખૂશ થયો. પણ એટલી વારમાં હોજનું પાણી ખતમ થઈ ગયું. હોજ થઈ ગયો ખાલી ખમ્મ !

હાથીને ઠંડક થવાથી એ એક બાજુ પર ઝાડનાં છાંયડામાં નિરાંતે ઊભો રહી ગયો.

એવામાં પશુઓ ઘાસ ચરીને અને પંખીઓ દાણા ચણીને પાણી પીવા હોજ પાસે આવ્યાં. જોયું તો હોજ ખાલી ખમ્મ ! તેમને ખૂબ તરસ લાગી હતી.

સસલાએ પોપટને પૂછ્યું,’ આજે હોજમાં પાણીની જગ્યાએ તળિયું કેમ દેખાય છે?’
પોપટે કહ્યું,’હું પણ એ જ પૂછતો હતો કે આજે હોજ કેમ ખાલીખમ્મ છે?’

હાથી ત્યાં જ ઊભો હતો. તેણે બધાની વાત સાંભળી અને શરમાઈ ગયો. હવે તેને સમજાયું કે તેને તરસ લાગી હતી તો પાણી ભલે પીધું પણ મસ્તીમાં આવી જઈને નહાઈને પાણી બગાડવું ન્હોતું જોઈતું.

તેણે બધાને શાંત પાડી કહ્યું,’ તમે સહુ અહીંયા ધીરજ ધરી ઊભારહો, હું હમણાં જ પાણી લઈને આવું છું.’

હાથી પાણીની શોધમાં નીકળ્યો.

થોડે દૂર જતા હાથીને એક નદી દેખાઈ. હાથી સૂંઢમાં પાણી ભરીને હોજમાં ઠાલવવા લાગ્યો.
થોડીવારમાં હોજ પાણીથી ભરાઈ ગયો.

પશુ પંખીઓ હોજમાં ભરાયેલા પાણીને જોઈ ખુશ થઈ ગયા અને પાણી પીને રાજી રાજી થઈ ગયાં.

બધાંને પાણી પીતાં જોઈને હાથીને સંતોષ થયો કે ‘સારું થયું કે પાણી ભરી આપ્યું નહીંતર ભરબપોરે બિચારા તરસ કેવી રીતે છિપાવત?’

સસલાએ બધા વતી આભાર માનતા કહ્યું.’હાથીભાઈ, તમારો ખુબ આભાર. તમે ખરા તાપમાં પાણી લાવી અમારી મદદ કરી છે.

પછી તો હાથીભાઈ બધાં પશુ-પંખીઓના દોસ્ત બની ગયા.

                                                                                                                                 -સૌજન્યઃ- રેડીફ.કોમ

 

                                                                              ૐ નમઃ શિવાય

માપ વિણ

આજે પોષ સુદ સાતમ

કવિ શ્રી નૂરી

કલ્પના આ જગતની ને સંતાપ વિણ,
જાણે ગઝલો લખાતી રહે માપ વિણ,

એવી નિઃરસ નિઃરસ પણ વિતાવી પળો,
ગીત ગાતા રહ્યા જાણે આલાપ વિણ,

તારી છાયાનો આધાર લીધો હતો,
તારી છાયા રહી બાળતી તાપ વિણ,

આપ વિણની નથી શક્ય કો’કલ્પના,
તોય ચાલી રહ્યું છે બધું આપ વિણ,

બળ હદયને જે બક્ષ્યું છે તે પણ અમાપ,
દર્દ પણ તં જ દીધાં છે તે માપ વિણ

તે પછી હું મને પણ મળી નહિ શક્યો,
જોયો પોતાને થઈ વેગળો આપ વિણ,

મોત માટે ય, “નૂરી!” રહ્યું ઝૂઝવું,
કાંઈ પણ પ્રાપ્ત થાએ ન સંતાપ વિણ.

ૐ નમઃ શિવાય

શ્રીનાથજીઃ શ્રીકૃષ્ણનું સાક્ષાત્ સ્વરૂપ

આજે પોષ સુદ ચોથ

[મુંબઈ સ્થિત શ્રી. તેજલભાઈ મજુમદારે આ લેખ મોકલાવ્યા બદલ મેઘધનુષ આભારી છે.]

શ્રીનાથજીઃ શ્રીકૃષ્ણનું સાક્ષાત્ સ્વરૂપ

 
     શ્રીનાથજીનો શ્યામ રંગ શૃંગાર રસનો પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા વડે તેઓ ભક્તોને પોતાની શરણમાં લે છે. કમર પર હાથ રાખવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ભક્તને સાંસારિક વાસનાઓથી મુક્ત કરવો. તેમની દૃષ્ટિ ચરણો તરફ છે, જેનાથી તેઓ શરણાગત પ્રાણીઓ પર કૃપાની વર્ષા કરે છે.

 

    ભારતના ઉત્તરમાં બદ્રીનાથ, પૂર્વમાં જગન્નાથ, દક્ષિણમાં રંગનાથ અને પશ્ચિમમાં દ્વારકાનાથ સ્થિત છે. જો કે એવી ધારણા છે કે કોઈ વૈષ્ણવની તીર્થયાત્રા ત્યાં સુધી પૂર્ણ નથી થતી જ્યાં સુધી તે શ્રીનાથજીનાં દર્શન ન કરી લે. શ્રીનાથજીનું એક નામ ગોવર્ધનનાથ પણ છે. પૌરાણિક આખ્યાનોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દ્વાપરયુગમાં શ્રીકૃષ્ણે દેવરાજ ઈન્દ્રનું અભિમાન તોડવા માટે માત્ર સાત વર્ષની બાળવયે ગોવર્ધન પર્વતને પોતાના ડાબા હાથની કનિષ્ઠિકા (ટચલી આંગળી) પર ધારણ કરી લીધો. આવું કરીને તેમણે મૂશળધાર વર્ષાથી વ્રજવાસીઓની રક્ષા કરી. તેમના વિગ્રહથી આ જ ભાવ પ્રગટ થાય છે. કથા અનુસાર ઈન્દ્ર, શ્રીકૃષ્ણના સર્વેશ્વર સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર કરીને તેમની સામે નતમસ્તક થઈ ગયા અને ગોવિંદ કહીને તેમની અર્ચના કરી.
એવી કિંવદંતી છે કે કળિયુગમાં આજથી લગભગ છસ્સો વર્ષ પૂર્વે  ગિરિરાજ ગોવર્ધન પર શ્રીનાથજીની ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા પ્રગટ થઈ. અનેક વર્ષો સુધી વ્રજવાસીઓ તેની પૂજા કરીને પોતાના મનોરથ સિદ્ધ કરતાં રહ્યા. વર્ષ ૧૪૭૮માં વૈશાખ વદ અગિયારસના દિવસે ભક્તોને શ્રીનાથજીના મુખારવિંદનાં દર્શન થયાં. એ જ દિવસે મહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્યનો પણ જન્મ થયો. વલ્લભાચાર્ય ઝારખંડમાં ફરી-ફરીને ધર્મનો પ્રચાર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને શ્રીનાથજીએ વ્રજમાં આવીને પોતાની સેવાની સમુચિત વ્યવસ્થા કરવાની પ્રેરણા આપી.
નિકુંજ નાયક

       શ્રીનાથજીનો શ્યામ રંગ શૃંગાર રસનો પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા વડે તેઓ ભક્તોને પોતાની શરણમાં લે છે. કમર પર હાથ રાખવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ભક્તને સાંસારિક વાસનાઓથી મુક્ત કરવો. તેમની દૃષ્ટિ ચરણો તરફ છે, જેનાથી તેઓ શરણાગત પ્રાણીઓ પર કૃપાની વર્ષા કરે છે. તેમણે ગળામાં ધારણ કરેલી વૈજયંતી માળા યોગમાયાનું સ્વરૂપ છે જે ભક્તનો ભગવાન સાથે સંબંધ કરાવે છે.
     તેમનો જૂડો દર્શાવે છે કે તેઓ ભક્તોની ચિંતાને પોતાના મસ્તિષ્ક પર રાખે છે, એટલે કે ભક્તવત્સલ શ્રીનાથજી પોતાના ભક્તોને સમસ્યાઓમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે હંમેશાં સક્રિય રહે છે. વાસ્તવમાં શ્રીનાથજી શ્રીકૃષ્ણનું જ સાક્ષાત સ્વરૂપ છે. તેમના આશ્રય કે શરણમાં આવનાર ભક્ત ભોગ અને મોક્ષ બંને પ્રાપ્ત કરી લે છે.

છાણ-માટીનું મંદિર

    એવું કહેવાય છે કે શ્રીનાથજીના આદેશાનુસાર મહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્ય વ્રજ જતા રહ્યા. તેમના નિમિત્ત છાણ-માટીનું નાનકડું મંદિર બનાવડાવ્યું. પછીથી મહાપ્રભુના શિષ્ય પૂરનમલ ખત્રીએ ગિરિરાજ ગોવર્ધન પર વિશાળ મંદિરનું નિર્માણ કરાવડાવ્યું. વર્ષો સુધી વિધિ-વિધાનથી તેમની પૂજા-સેવા થતી રહી.
એક દિવસ તેમના ભક્તોને ઔરંગઝેબ દ્વારા મંદિર વિધ્વંસ કરવા માટે વ્રજમાં સેના મોકલી છે તેવી સૂચના મળી. એવું માનવામાં આવે છે કે સુરક્ષાની દૃષ્ટિથી શરદપૂર્ણિમાની અર્ધરાત્રિમાં જ શ્રીનાથજીની મૂર્તિને રથ પર બિરાજમાન કરીને મંદિરની બહાર લઈ જવામાં આવ્યા.

શ્રીનાથદ્વારા
 
  કહેવાય છે કે વિવિધ સ્થાને રોકાતાં રોકાતાં શ્રીનાથજીનો રથ વર્ષ ૧૬૭૨માં ફાગણ માસના વદ પક્ષની સાતમે રાજસ્થાનના મેવાડ રાજ્યના સીહાડ નામના ગામમાં પહોંચ્યો. ત્યાં પહોંચીને શ્રીનાથજીના રથનાં પૈડાં અટકી ગયાં. સેવકોના અથાક પ્રયત્નો છતાં એ રથ આગળ વધી શક્યો નહીં. તેને કારણે અનેક ભક્તોએ એવું અનુમાન લગાવ્યું કે શ્રીનાથજીની અહીં જ રોકાવાની ઈચ્છા છે. શ્રીનાથજીના અહીં વિરાજમાન થવાને કારણે અને તેમના ભક્તોના અહીં નિવાસ કરવાને કારણે આ સ્થાન શ્રીનાથદ્વારાના નામથી પ્રસિદ્ધ થઈ ગયું. આજે શ્રીનાથદ્વારા રાજસ્થાનનું એક સમૃદ્ધ નગર બની ગયું છે.
ૐ નમઃ શિવાય