શ્રીનાથજીઃ શ્રીકૃષ્ણનું સાક્ષાત્ સ્વરૂપ

આજે પોષ સુદ ચોથ

[મુંબઈ સ્થિત શ્રી. તેજલભાઈ મજુમદારે આ લેખ મોકલાવ્યા બદલ મેઘધનુષ આભારી છે.]

શ્રીનાથજીઃ શ્રીકૃષ્ણનું સાક્ષાત્ સ્વરૂપ

 
     શ્રીનાથજીનો શ્યામ રંગ શૃંગાર રસનો પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા વડે તેઓ ભક્તોને પોતાની શરણમાં લે છે. કમર પર હાથ રાખવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ભક્તને સાંસારિક વાસનાઓથી મુક્ત કરવો. તેમની દૃષ્ટિ ચરણો તરફ છે, જેનાથી તેઓ શરણાગત પ્રાણીઓ પર કૃપાની વર્ષા કરે છે.

 

    ભારતના ઉત્તરમાં બદ્રીનાથ, પૂર્વમાં જગન્નાથ, દક્ષિણમાં રંગનાથ અને પશ્ચિમમાં દ્વારકાનાથ સ્થિત છે. જો કે એવી ધારણા છે કે કોઈ વૈષ્ણવની તીર્થયાત્રા ત્યાં સુધી પૂર્ણ નથી થતી જ્યાં સુધી તે શ્રીનાથજીનાં દર્શન ન કરી લે. શ્રીનાથજીનું એક નામ ગોવર્ધનનાથ પણ છે. પૌરાણિક આખ્યાનોમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે દ્વાપરયુગમાં શ્રીકૃષ્ણે દેવરાજ ઈન્દ્રનું અભિમાન તોડવા માટે માત્ર સાત વર્ષની બાળવયે ગોવર્ધન પર્વતને પોતાના ડાબા હાથની કનિષ્ઠિકા (ટચલી આંગળી) પર ધારણ કરી લીધો. આવું કરીને તેમણે મૂશળધાર વર્ષાથી વ્રજવાસીઓની રક્ષા કરી. તેમના વિગ્રહથી આ જ ભાવ પ્રગટ થાય છે. કથા અનુસાર ઈન્દ્ર, શ્રીકૃષ્ણના સર્વેશ્વર સ્વરૂપનો સાક્ષાત્કાર કરીને તેમની સામે નતમસ્તક થઈ ગયા અને ગોવિંદ કહીને તેમની અર્ચના કરી.
એવી કિંવદંતી છે કે કળિયુગમાં આજથી લગભગ છસ્સો વર્ષ પૂર્વે  ગિરિરાજ ગોવર્ધન પર શ્રીનાથજીની ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા પ્રગટ થઈ. અનેક વર્ષો સુધી વ્રજવાસીઓ તેની પૂજા કરીને પોતાના મનોરથ સિદ્ધ કરતાં રહ્યા. વર્ષ ૧૪૭૮માં વૈશાખ વદ અગિયારસના દિવસે ભક્તોને શ્રીનાથજીના મુખારવિંદનાં દર્શન થયાં. એ જ દિવસે મહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્યનો પણ જન્મ થયો. વલ્લભાચાર્ય ઝારખંડમાં ફરી-ફરીને ધર્મનો પ્રચાર કરી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને શ્રીનાથજીએ વ્રજમાં આવીને પોતાની સેવાની સમુચિત વ્યવસ્થા કરવાની પ્રેરણા આપી.
નિકુંજ નાયક

       શ્રીનાથજીનો શ્યામ રંગ શૃંગાર રસનો પ્રતીક છે. એવું માનવામાં આવે છે કે ડાબી ઉર્ધ્વ ભુજા વડે તેઓ ભક્તોને પોતાની શરણમાં લે છે. કમર પર હાથ રાખવાનું તાત્પર્ય એ છે કે ભક્તને સાંસારિક વાસનાઓથી મુક્ત કરવો. તેમની દૃષ્ટિ ચરણો તરફ છે, જેનાથી તેઓ શરણાગત પ્રાણીઓ પર કૃપાની વર્ષા કરે છે. તેમણે ગળામાં ધારણ કરેલી વૈજયંતી માળા યોગમાયાનું સ્વરૂપ છે જે ભક્તનો ભગવાન સાથે સંબંધ કરાવે છે.
     તેમનો જૂડો દર્શાવે છે કે તેઓ ભક્તોની ચિંતાને પોતાના મસ્તિષ્ક પર રાખે છે, એટલે કે ભક્તવત્સલ શ્રીનાથજી પોતાના ભક્તોને સમસ્યાઓમાંથી મુક્ત કરાવવા માટે હંમેશાં સક્રિય રહે છે. વાસ્તવમાં શ્રીનાથજી શ્રીકૃષ્ણનું જ સાક્ષાત સ્વરૂપ છે. તેમના આશ્રય કે શરણમાં આવનાર ભક્ત ભોગ અને મોક્ષ બંને પ્રાપ્ત કરી લે છે.

છાણ-માટીનું મંદિર

    એવું કહેવાય છે કે શ્રીનાથજીના આદેશાનુસાર મહાપ્રભુ વલ્લભાચાર્ય વ્રજ જતા રહ્યા. તેમના નિમિત્ત છાણ-માટીનું નાનકડું મંદિર બનાવડાવ્યું. પછીથી મહાપ્રભુના શિષ્ય પૂરનમલ ખત્રીએ ગિરિરાજ ગોવર્ધન પર વિશાળ મંદિરનું નિર્માણ કરાવડાવ્યું. વર્ષો સુધી વિધિ-વિધાનથી તેમની પૂજા-સેવા થતી રહી.
એક દિવસ તેમના ભક્તોને ઔરંગઝેબ દ્વારા મંદિર વિધ્વંસ કરવા માટે વ્રજમાં સેના મોકલી છે તેવી સૂચના મળી. એવું માનવામાં આવે છે કે સુરક્ષાની દૃષ્ટિથી શરદપૂર્ણિમાની અર્ધરાત્રિમાં જ શ્રીનાથજીની મૂર્તિને રથ પર બિરાજમાન કરીને મંદિરની બહાર લઈ જવામાં આવ્યા.

શ્રીનાથદ્વારા
 
  કહેવાય છે કે વિવિધ સ્થાને રોકાતાં રોકાતાં શ્રીનાથજીનો રથ વર્ષ ૧૬૭૨માં ફાગણ માસના વદ પક્ષની સાતમે રાજસ્થાનના મેવાડ રાજ્યના સીહાડ નામના ગામમાં પહોંચ્યો. ત્યાં પહોંચીને શ્રીનાથજીના રથનાં પૈડાં અટકી ગયાં. સેવકોના અથાક પ્રયત્નો છતાં એ રથ આગળ વધી શક્યો નહીં. તેને કારણે અનેક ભક્તોએ એવું અનુમાન લગાવ્યું કે શ્રીનાથજીની અહીં જ રોકાવાની ઈચ્છા છે. શ્રીનાથજીના અહીં વિરાજમાન થવાને કારણે અને તેમના ભક્તોના અહીં નિવાસ કરવાને કારણે આ સ્થાન શ્રીનાથદ્વારાના નામથી પ્રસિદ્ધ થઈ ગયું. આજે શ્રીનાથદ્વારા રાજસ્થાનનું એક સમૃદ્ધ નગર બની ગયું છે.
ૐ નમઃ શિવાય
 
Advertisements

પ્રતિસાદ આપો

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s