માહિમ દરગાહ – મુંબઈ પોલીસનું શ્રદ્ધાસ્થાન

માહિમ દરગાહ – મુંબઈ પોલીસનું શ્રદ્ધાસ્થાન

 

Mahim Daragah

 

 

માહિમ દરગાહ તરીકે પ્રખ્યાત મકદૂમ શાહ બાબાની દરગાહ અને મુંબઈ પોલીસનો નાતો નોખો છે. કોઈ ગુનેગાર ન પકડાતો હોય, કાંતો કોઈ કેસ ઉકેલાતો ન હોય તો મુંબઈ પોલીસના અધિકારીઓ મકદૂમ શાહ બાબાના દરબારમાં ઘા નાખે છે અને આવું કર્યા બાદ કેસ ઉકેલાઈ જતો હોવાના અનેક કિસ્સા નોંધાયા છે. એટલું જ નહીં, દર ગુરુવારની સવારે માહિમ પોલિસસ્ટેશનના કર્મચારીઓ આ દરગાહ પાસે પરેડ કરી સંત મકદૂમ શાહને સલામી આપે છે. વાત અહીં ખતમ નથી થતી માહિમ પોલીસ્ટેશનમાં બદલી પર આવતા વરિષ્ઠ અધિકારી, આ ઝોનના નવા એસીપી તથા ડીસીપી પણ ફરજ પર હાજર થતા પહેલાં દરગાહ પર ચાદર ચઢાવે છે. મકદૂમ શાહ બાબાની યાદમાં યોજાતા માહિમ મેળા દરમિયાન સૌપ્રથમ મુંબઈ પોલીસના પ્રતિનિધિ દ્વારા બાબાની મજાર પર ચાદર ચઢાવવામાં આવે છે. આ માટે મુંબઈ પોલીસ સંદલ સમિતિ બનાવવામાં આવી છે જેના ચૅરમૅનપદે માહિમ પોલીસ અધિકારીની વરણી આપોઆપ થઈ જાય છે.આતો ફક્ત પોલીસ સાથેના સંબંધોની વાત થઈ, એ સિવાય ધર્મના સીમાડા ભૂલીને મુંબઈગરાઓ આ દરગાહ પર આવે છે.

માહિમનો ઈતિહાસ પર નજર નાખીએ તો પ્રાચીન કાળમાં આ સ્થળ માઈજિમ, મેજામ્બુ તથા મહિકાવતી તરીકે ઓળખાતુ હતું. ૧૩મી સદીમાં આ સ્થળ રાજા ભીમદેવના રાજ્યની રાજધાની હતું. પ્રભાદેવી વિસ્તારમાં તેમનો મહેલ અને ન્યાયમંદિર હોવાનો ઉલ્લેખો પણ અનેક સ્થળે જોવા મળે છે. ત્યારબાદ ગુજરાતના અહેમદ શાહે માહિમ ટાપુનો કબજો મેળવ્યો હતો. ૧૪૩૧માં માહિમમાં આ દરગાહ બની હતી. મકદૂમ અલી માહિમી કોંકણ વિસ્તારમાંથી આવેલા સૂફી સંત હતા. કહેવાય છે કે મકદૂમબાબા હિજરતી આરબ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. તેમણે મોઈનુદીન ઈબ્ન-એ-અરબીને પોતાના ગુરુ બનાવ્યા હતા અને અહેમદ શાહે તેમને શહેરના કાજી બનાવ્યા બાદ તેમની નામના ફેલાઈ હતી. મકદૂમ શાહ બાબા ભારતના પ્રથમ ઈસ્લામિક વિદ્વાન હતા જેમણે કુરાન પર ભાષ્ય રચ્યું હતું. તેમણે પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન કુલ ૨૦ પુસ્તકો લખ્યા હતા અને તેમને કુતુબ-એ-કોંકણનો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો.

માહિમના ૧૨ દિવસના મેળાનો પહેલો દિવસ સંત મકદૂમ શાહ બાબાની પુણ્યતિથિનો દિવસ છે. આ દિવસે માહિમ પોલીસસ્ટેશનથી સૌથી પહેલું સરઘસ નીકળે છે. કહેવાય છે કે આજે જ્યાં પોલીસસ્ટેશન છે ત્યાં એક સમયે બાબાનું ઘર હતું. એટલું જ નહી પોલીસસ્ટેશનના વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીના કક્ષની બાજુના ઓરડામાંના એક કબાટમાં બાબાની ખુરશી, તેમની પાદુકા તથા તેમના હાથે લખાયેલી કુરાનની પ્રત પડ્યા છે. વર્ષમાં એક જ વાર આ કબાટ ખોલવામાં આવે છે. લોકવાયકા મુજબ બાબાની અંતિમ ક્ષણોમાં એક પોલીસ કૉન્સ્ટેબલે તેમને પોતાની ટોપી દ્વારા પાણી પાયું હતું. એક વાયકા મુજબ એક સહાયક પોલીસ અધિકારીને સ્મગલર સાથેના સંઘર્ષમાં એક વૃદ્ધની મદદ મળી હતી. શ્રદ્ધાળુઓના દાવા મુજબ એ વદ્ધ મકદૂમ શાહ બાબા ખુદ હતા.

મેળાના પ્રથમ દિને નીકળતા આ સરઘસને સંદલ કહેવાય છે. માહિમ પોલીસસ્ટેશનથી શરૂ થતા આ સરઘસમાં એક પોલીસ અધિકારી ચંદન ભરેલું પાત્ર લઈ આગળ ચાલે છે. જુના કાળમાં હવાલદાર રેન્કના પોલીસ કર્મચારીઓ અંગ કસરતના અને તલવારબાજીના ખેલ રજૂ કરતા હતા. દરગાહ પહોંચ્યા બાદ મજાર પર ચંદનનો લેપ લગાડવામાં આવે છે. જંજીરાના નવાબ અને છેલ્લે દરગાહના સરઘસો એ જ દિવસે નીકળે છે. દરગાહનો દેખાવ સામાન્ય છે પરંતુ શ્રદ્ધાળુને મન તો બાબા તેમની મનોકામના પૂરી કરે છે.

આ એક માત્ર એવું શ્રદ્ધાસ્થાન હશે જેની સાથે પોલીસખાતા સાથે આટલી નિકટતા છે. દરેક પોલીસ અધિકારીને પણ બાબા પર એટલી જ શ્રદ્ધા છે. કહેવાય છે કે બાબાની દરગાહ પર જવાથી વળગાડ દૂર થાય છે. બીમારીથી પીડિતો, નિઃસંતાનો તથા તકલીફમાં ફસાયેલાઓ બાબાની માનતા માને છે. મેળા દરમિયાન પતંગ ઉડાડવાનો જોવામાં આવે છે.

— સંકલિત

 

  ૐ નમઃ શિવાય

Advertisements

હેંગિંગ ગાર્ડન – મુંબઈની સાત અજાયબીમાં એક

 હેંગિંગ ગાર્ડન             

 

                               મુંબઈની સાત અજાયબીમાં એક એટલે હેંગિગ ગાર્ડન

 

Hangig Garden

 

ફિરોજશાહ મહેતા ગાર્ડન એટલે હેંગિગ ગાર્ડન. મૉલ અને મલ્ટિપ્લેક્ષમાં મ્હાલનારી યુવાપેઢીને કદાચ આ નામ વિષે કદાચ માહિતી ન પણ હોય પણ મુંબઈની પ્રજા માટે આ એક પ્રિય સ્થળ છે. મુંબઈનાં જોવાલાયક સ્થળોની યાદીમાં આ ગાર્ડન અગ્રતાનું સ્થાન ધરાવે છે.

ઈ.સ.૧૮૮૧માં ત્રણ વિશાળ જળાશયોની ઉપર તેમનું રક્ષણ કરવાના આશયે આ બગીચો-ગાર્ડન બનાવવામાં આવ્યો હતો. આ જળાશયોમાં દસલક્ષ લિટર પાણીનો સંગ્રહ થતો અને એ સમયે આટલું પાણી મુંબઈની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો હતો. હેંગિંગ ગાર્ડન આ નામ ગ્રીક શહેર બેબીલોનમાંના બગીચાનું છે. દુનિયાની પ્રાચીન સાત અજાયબીમાં આ બગીચાનો સમાવેશ થતો હતો.

ઈ.સ. પૂર્વે ૬૦૦માં બેબીલોનના રાજા નેબુચાડનેઝર બીજાએ પોતાની પત્ની એમિટિસને ખુશ કરવા આ બગીચો બનાવડાવ્યો હતો. પર્શિયાની આ લાડલી પોતાના દેશની સુંદર વનરાજી અને સુગંધીદાર પુષ્પોની ખોટ અનુભવતી હતી માટે આ બગીચો બનાવડાવવામાં આવ્યો હતો. ઈ.સ. પૂર્વે બીજી સદીમાં વારંવાર ભૂકંપમાં આ બગીચાને નુકશાન થયું હતું આનો ઉલ્લેખ ગ્રીકના ઈતિહાસમાં કરવામાં આવ્યો છે. મુંબઈના મલબાર હિલ પર કમલા નહેરુ પાર્કની સામે આવેલા ફિરોજશાહ મહેતા ગાર્ડનને હેંગિંગ ગાર્ડન એવું નામ મળ્યું તેનું કારણ કદાચ એ હોઈ શકે કે આ બગીચો મલબાર હિલના ઢોળાવ પર છે. ઈ.સ. ૧૯૨૧માં હેંગિંગ ગાર્ડનમાં અનેક ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.

ફિરોજશાહ મહેતાનું નામ મુંબઈના રાજકારણમાં અગ્રસ્થાને હતું. મુંબઈ નગરપાલિકાના પુનરુત્થાન માટે તેમની વિસ્તૃત અરજીને કાયદાનુ રૂપ આપવામાં આવ્યું હતું. મુંબઈના આવા અગ્રણીનું નામ આ હેંગિંગ ગાર્ડનને આપવામાં આવ્યું.

હેંગિગ ગાર્ડનની અનેક ખૂબીઓમાં એક એ છે કે નાના ઝાડવાની વાડમાંથી બનાવેલી પ્રાણી તથા માનવાકૃતિઓ. બગીચામાં ફૂલોનું એક મોટુંમસ ઘડિયાળ અને બીજું સૂર્યઘડિયાળ પણ છે જે સૂર્યપ્રકાશ મુજબ સમય દેખાડે છે. મલબાર હિલના દક્ષિણ છેડે આવેલા અરબી સમુદ્રનો સુંદર નજારો પણ આ બગીચા પરથી જોવા મળે છે. સવાર અને સાંજ અહીં લોકો જોગિંગ તેમજ વૉકિંગ કરતા જોવા મળે છે. સિનિયર સિટીઝનોનું મિટિંગ સ્થળ ગણાય છે. યોગના તેમજ લાફિંગ ક્લાસિસ પણ જોવા મળે છે. લોકો અહીં પોતાના મિત્રો સાથે પોતાના સુખ દુઃખની વાતો કરતા પણ જોવા મળશે. બપોરના સમયે તો બાળકો શાળામાંથી પિકનિક મ્હાલતા જોવા મળે છે. બહારગામથી આવતા આગંતુકો પણ અહીંની સુંદરતા મ્હાલતા જોવા મળશે. બગીચાની બહાર ફૂટપાથ પર ફેરિયાઓ પણ પોતાની કમાણી કરી લેતા દેખાશે. મુખ્ય દરવાજામાં પ્રવેશ કરતા પહેલા મલબાર હિલની પોસ્ટ ઑફિસ છે. જમણી બાજુથી નીચે ઉતરવાના રસ્તાની જમણી બાજુએ મુંબઈનું પ્રખ્યાત બાબુલનાથનાં મંદિરે જવાનો રસ્તો છે.

જેણે હેંગિંગ ગાર્ડન નથી જોયું તેને મુંબઈને મ્હાલ્યું નથી.

 

— સંકલિત

 

                                                                                      ૐ નમઃ શિવાય