મુંબઈના ઉપનગર અને તેનો ઈતિહાસ

 

OLD CHURCHGATE STATION

ચર્ચગેટ

ચર્ચગેટનું નામ ઈ.સ. ૧૮૬૦ના મધ્યકાળમાં બનાવેલ સૅન્ટ થોમસ ચર્ચ જેનો પાછળથી વિદ્વંસ કરવામા આવેલો, જેના ત્રણ દરવાજા હતા તેના પરથી પાડવામાં આવ્યું હતુ. ચર્ચના એનો મુખ્ય દરવાજાના બહારના ભાગ આગળ આ સ્ટેશન બનાવવામા આવ્યું હતુમ જોકે ત્યારે આ દરવાજો હયાત ન હતો. જુના જમાનામા આ મુખ્ય દરવાજામાં દાખલ થતા એક સુંદર ફુવારો બનાવવામાં આવ્યો હતો જે અત્યારે ફ્લોરા ફાઉન્ટન તરીકે ઓળખાય છે જે અત્યારે હયાત છે. આ ફુવારો ૧૬મી સદીમાં દક્ષિણ મુંબઈની સરહદ ગણાતી. આજે ચર્ચગેટ સ્ટેશન ધમધમતા સ્ટેશનોમાનું એક સ્ટેશન ગણાય છે. અહીંથી સૌ પ્રથમ ટ્રેન સવારે ૪ વાગે ઉપડે છે અને સૌથી છેલ્લી ટ્રેન સવારે ૧ વાગે ઉપડે છે.

 

railwaystation1854

 

ચર્ની રૉડ

 

ચર્ની શબ્દ મરાઠી ભાષામાંથી અપનાવવામાં આવ્યો છે. ચર્ન એટલે ચારવું. પહેલાનાં જમાનામાં અહીં ઘોડા અને ઢોરને ચરવાની જગ્યા હતી. ચર્ની રૉડની ખાસિયત એ છે કે અહીંથી ગિરગામ ચોપાટી જે દક્ષિણ મુંબઈનું સહેલાણીઓનું પ્રિય સ્થળ ગણાય છે તે ખૂબ નજીક છે. ચોપાટી એ દક્ષિણ મુંબઈનું બીચ અને મરીનડ્રાઈવ જે સમુદ્રને કિનારે આરામથી ચાલવાની જગ્યાઓ છે જે આ સ્ટેશનની નજીક છે. બીજી લોકવાયકા મુજબ ચર્ની અથવા ચેંદની નામ થાણે જીલ્લા પરથી પાડવામાં આવ્યું છે. થાણે સ્ટેશનની નજદીક આવેલી ચેંદની નામની વસાહત અને આજુબાજુની વસાહત ગિરગામમાં આવીને વસેલી તેથી આ સ્થળનું નામ ચર્ની રૉડ પડ્યું હતુ.

 

ગ્રાન્ટ રૉડ

 

ઈ.સ. ૧૮૩૫થી ૧૮૩૯ દરમિયાની મુંબઈના ગવર્નર તરીકે રહી ચૂકેલા સર રૉબર્ટ ગ્રાન્ટના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યુ હતુ. સર રૉબર્ટે કોલાબા અને થાણાના રસ્તાઓ બનાવ્યા હતા. ગ્રાન્ટ રૉડ સ્ટેશન મુંબઈની મધ્યમાં આવ્યું છે. મુંબઈના પશ્ચિમ વિભાગમાં આવેલા ગામદેવી, ગિરગામ ચોપાટી, બાબુલનાથ, મલબારહિલ, પેડર રૉડ, નેપીયન્સી રૉડ, નાના ચૉક, મધ્યમાં આવેલા ડંકન રૉડ, ડોંગરી, ભાયખાલા શૌકત અલી માર્ગ, ખેતવાડી, સી.પી.ટેંક, મુંબા દેવી, માંડવી, ભુલેશ્વર તથા સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ રૉડને આ સ્ટેશન જોડે છે. આ સ્ટેશન પાસેથી પસાર થતો રસ્તો હાલમાં શૌકત અલી માર્ગ તરીકે ઓળખાય છે તે ૧૮૩૯ની આસપાસ બાંધવામાં આવ્યો હતો.

 

મહાલક્ષ્મી

 

મહાલક્ષ્મી સ્ટેશનનું નામ મહાલક્ષ્મી મંદિર પરથી પાડવામાં આવ્યું હતું.

 

લૉઅર પરેલ

 

પરેલ વિસ્તારનું નામ ટ્રમ્પેટ [?] ફૂલની પાંદડીઓ એટલે કે પરલ અથવા પદલના નામ પરથી આવ્યુ છે. જુના જમાનામાં આ ફૂલ અહીં પુષકળ પ્રમાણમાં ઉગતા હતા. બીજી વાયકા પ્રમાણે પરેલ એ પરલીનું અપભ્રંશ છે. ડેક્કન વિસ્તારમાં આવેલા પર્લીમા પંચકલશી પ્રજાએ વૈજનાથ મહાદેવના મંદિરની સ્થાપના કરી હતી જેમણે આ નામ આપ્યુ હતુ. પરેલ એ મુંબઈના મૂળ સાત ટાપુમાંનો એક ટાપુ હતો જે ૧૩મી સદીના રાજા ભીમદેવના કબ્જામાં હતો. પૉર્ટુગીઝે મુંબઈ પર વિજય મેળવ્યો અને એની સત્તા એમણે પાદરીઓને સોંપી દીધી. આ પાદરીઓએ પર્લીના મહાદેવના મંદિરને ચર્ચમાં પ્રવર્તીત કર્યુ. ઈ.સ.૧૬૮૯ માં બ્રિટિશર્સે આ વિસ્તાર જીત્યો ત્યાં સુધી આ વિસ્તાર પાદરીઓ પાસે રહ્યો અને બ્રિટિશર્સે આ વિસ્તારના બે ભાગલા પાડી દીધા.

 

ઍલ્ફિસ્ટન રોડ

 

ઈ.સ. ૧૮૫૩ થી ૧૮૬૦ સુધીના સમય દરમિયાન ગવર્નર રહી ચૂકેલા લૉર્ડ ઍલ્ફિસ્ટનના નામ પરથી રાખવામા આવ્યુ હતુ જે મુંબઈના પશ્ચિમ રેલ્વે લાઈનનું એક સ્ટેશન છે. આ રેલ્વે સ્ટેશનને જોડતો રસ્તો હાલમાં ભટનાગર માર્ગના નામે ઓળખાય છે જે પહેલા જૉન્હ લૉર્ડ ઍલ્ફિસ્ટનના નામથી ઍલ્ફિસ્ટન રૉડ તરીકે ઓળખાતો હતો. ઈ.સ.૧૮૫૩ થી ૧૮૬૦ ના સમય દરમિયાન તેમણે શહેરની સારી પ્રગતિ કરી હતી. પાછળથી આ પ્રગતિમા સર બર્ટ્લી ફ્રીરનો મોટો ફાળો હતો.

 

માટુંગા

 

મૂળ મરાઠી શબ્દ માતંગ અથવા હાથી પરથી માટુંગા શબ્દ અપનાવવામાં આવ્યો છે. કહેવાય છે કે રાજા ભીમદેવના સમય દરમિયાન આ વિસ્તારમાં હાથીખાનુ હતુ. બ્રિટિશ રાજ દરમિયાન આ વિસ્તારમા લશ્કરી છાવણી હતી.

 

માહિમ

 

માહિમ મુંબઈના મૂળ સાત ટાપુઓમાંનો એક ટાપુ હતો. ૧૩મી સદીના રાજા ભીમદેવની માહિમ અથવા મહીકાવતી રાજધાની હતી. એમણે અહીં મહેલ અને પ્રભાદેવીમાં ન્યાયાલય તેમ જ બાબુલનાથનું પ્રથમ મંદિર બંધાવ્યા હતા. મૂળ માહિમ શહેર મુંબઈથી ૬૦ માઈલ દૂર ઉત્તરમાં પાલઘર પાસે સ્થિત હતુ. પુરાણકાળનું માહીમ અથવા મહીકાવતીનુઊ મંદિર હાલ મોજુદ છે. અહીરાવન અને મહીરાવને શ્રી રામ તથા લક્ષમણને પકડીને આ મંદિરમાં રાખ્યા હતા એવું રામાયણના ગ્રંથમા ઉલ્લેખ છે. હનુમાનજીએ અહીં આવીને શ્રી રામજી અને લક્ષમણને છોડાવ્યા હતા. રાજા ભીમદેવે પોતાની રાજધાની ગુમાવી પરંતુ આ શહેરમાં રહેતા લોકો આ સુંદર રાજધાનીને માહીમના નામથી જ ઓળખતા હતા. મોટા ભાગના લોકો માહીમ એક સત્ય હકીકત નહીં જાણતા હશે કે માહીમ નામ એક પ્રસિદ્ધ ઈરાનીયન કુટુંબનું નામ હતું જેના વારસ હજી પણ પણ ઈરાન અને કેનેડામાં વસે છે.

 

બાંદરા

 

બાંદરા નામ કદાચ મરાઠી શબ્દ વાંદ્રે પરથી આવ્યું હશે. બીજી લોકવાયકા મુજબ બાંદરા નામ પૉર્ટુગિઝની રાજકુમારીના સંદર્ભમાં હોઈ શકે અથવા તો હિંદી શબ્દ બંદર ગાહ એટલે બંદર પરથી લેવાયું હશે. આ એક સંસ્કૃત શબ્દ પણ છે. માઉન્ટ સ્ટુઅર્ટે લખેલા બંદોરા ગ્રંથ પરથી આ નામ લેવાયું છે એમ કહેવાય છે. બાંદરા મુંબઈના ઉપનગરની રાણી કહેવાય છે. બાંદરા જ્યાં લોકો આરામથી જાતજાતની ખરીદી કરી શકે છે, મનભાવતી વાનગી આરોગી શકે છે, સહેલાણીઓ સહેલ કરી શકે છે.

 

ખાર રોડ

આ વિસ્તારનું નામ ખાર દંડાના નામ પરથી આવ્યું છે. મરાઠીમાં ખાર એટલે મીઠું અને દંડા એટલે જાડી નાની લાકડી જે સમુદ્રમાંથી બહાર કાઢવામાં મદદ કરી શકે છે.

 

સાંતાક્રુઝ

આ શબ્દ લૅટિન શબ્દ સાન્તા ક્રુઝ એટલે પવિત્ર ક્રોસ. અહીંની સ્થાનિક પ્રજા આ સ્થળને ખુલ્બાવડી. ખુલ એટલે કાદવ અને બાવડી અથવા બાવરી એટલે કૂવો. સાલ્સેટ ઈસ્ટ ઈંડિયન ખ્રિસ્તિયન પ્રજાએ આ જ્ગ્યાએ સાન્તાક્રુઝ [પવિત્ર ક્રોસ] ગાડ્યો હતો તેના નામ પરથી આ વિસ્તારનું નામ સાન્તાક્રુઝ આપવામાં આવ્યું હતું. કહેવાય છે કે આ ક્રોસ પર ચમત્કારિક રીતે પાન ખીલે છે.

 

વિલેપાર્લે
વિલેપાર્લે નામ નાના ગામડા જ્યાં નાની નાની પગદંડી હતી પરથી પડ્યું હતું. મૂળ આ ગામનું નામ વેલહ પદ્લે હતુ. પૉર્ટુગિશબ્દ વેલ્હા અને મરાઠી શબ્દ પદનું મિશ્રણ એટલે વિલેપાર્લે. આજના જમાનામાં વિલેપાર્લે શિક્ષિત પ્રજાનું રહેઠાણ કહેવાય છે.

 

અંધેરી

ઘણી ટ્રેન અહીંથી ઉપડે છે અને ખતમ થાય છે. આ વિચિત્ર નામનો મરાઠીમાં અંધારું થાય છે. અંધેરી સ્ટેશન એ પશ્ચિમ ઉત્તર વિસ્તારનું ઉભરતુ ઉપનગર છે.

 

જોગેશ્વરી

આ વિસ્તારના પૂર્વીય ભાગમાં આવેલી જોગેશ્વરીની ગુફાઓના નામ પરથી પડ્યું છે. મહાદેવની આ ગુફાઓ પુરાણકાળમા બનાવવામાં આવી હતી. લોકવાયકા મુજબ આ મંદિર જેમણે બનાવ્યું છે તે જોગના નામ પરથી જોગેશ્વરીનું નામ પડ્યું છે.

 

ગોરેગાઁવ

જાણકારી મુજબ કહેવાય છે કે આ ઉપનગર અને સ્ટેશનનું નામ રાજકારણમાં સક્રિય એવા ગોરે કુટુંબ, જે આ ઉપનગરના પશ્ચિમી વિભાગમાં વસેલા હતા તેમના નામ પરથી આવ્યું છે. બીજી માન્યતા મુજબ આ ઉપનગરનું નામ ગોરે ગાઁવ જ્યાં જૂના જમાનાથી મોટા પાયા પર દૂધનું ઉત્પાદન થાય છે. જૂની લોકવાયકા મુજબ મરાઠીમા ગોરે ગામ પરથી આ ઉપનગરનું નામ ગોરેગાઁવ આવ્યું છે. રૅગોરેગાઁવ ઉપનગર ચાર ગામ પહાડી, ગોરેગાઁવ, આરૅ, એક્સરથી બનેલું છે. ૧૮૬૨માં આ ગોરેગાઁવ રેલ્વે સ્ટેશન બન્યું હતું. પહેલાના જમાનામાં બોરીવલીથી ગ્રાન્ટરોડની વચ્ચે પહાડી નામનું સ્ટેશન હતું.

 

મલાડ

મલાડ નામ મૂળ કયા નામ પરથી આવ્યું છે તેની હજી સુધી જાણકારી નથી મળી. મરાઠી ભાષામાં માળા એટલે હાર અથવા લાઈન અથવા સફેદ તૈલી જમીન. ૧૯૨૦ અને ૧૯૩૦માં જાહેર અને ખાનગી મકાનો મલાડની પથ્થરની ખાણની સામે બંધાઈ ગયા હતા.

 

કાંદિવલી

ઈ.સ.૧૯૦૭માં કાંદિવલી અથવા ખંદોલી સ્ટેશન બનાવવામાં આવેલું. ત્યાંના અણીદાર ડુંગરના નામ પરથી [મરાઠીમાં જેને ખંડ કહે છે] કાંદિવલી નામ આવ્યું હશે. ત્યાં પહેલા પથ્થરની ખાણ હતી.

 

વસઈ

વસઈ મૂળ સંસ્કૃત ભાષા વેસલ પરથી આવ્યો છે. મુસ્લિમ રાજ્યકાળ દરમિયાન આ બક્ષય તરીકે ઓળખાતું હતું, પૉર્ટુગિઝના સમયમાં બંસમ અને મરાઠા આને બાજીપુર તરીકે જાણતા હતા. બ્રિટિશના રાજકાળમાં બસીન તરીકે ઓળખાતું, ભારત જ્યારે સ્વતંત્ર થયું ત્યારે વસઈના નામે ઓળખાયું. સંસ્કૃત શબ્દ વાસ પરથી વસઈ શબ્દ લેવાયો છે. વાસ એટલે રહેઠાણ.

 

નાલાસોપારા
જૂનુ બંદરગાહ સુર્પરકા અથવા સોપારા હવે કાંપથી ભરાઈ ગયો છે. સોપારા ભારતનું સૌથી જૂનું બંદરગાહ છે જે લગભગ ૧૦૦૦ વર્ષથી પણ વધારે જૂનું મનાય છે. કેટલાક વિદુષકોના કહેવા મુજબ આ જગ્યા સોલોમન ઑફિરની હતી અને મહાભારતના ઉલ્લેખ પ્રમાણે શુર્પરકા એક એવી જગ્યા છે કે પાંડવો એમના વનવાસ દરમિયાન અહીં રહ્યા હતા.

 

વિરાર

ભારતીય ફિલૉસોફર જીવન વિરારના નામ પરથી આ ઉપનગરનું નામ પડ્યું છે. ઈ.સ.૧૯૨૫માં વિરાર સ્ટેશન ઈલેક્ટ્રિક ટ્રેનથી મુખ્ય સ્ટેશન સાથે જોડવામાં આવ્યુ હતું.

 

“નામમાં શું છે?” શેક્સપિયરે કહ્યું છે. પણ આ માહિતી જાણ્યા પછી એમ લાગે છે કે નામ પાછળ મોટો ઈતિહાસ જાણતા એમ લાગે છે કે નામ હોવું જરૂરી છે.

 

 

ૐ નમઃ શિવાય

 

 

Advertisements

માણેકજી શેઠ અગિયારી [મુંબઈનાં હેરીટેજ-૧]

                                                      મુંબઈનાં હેરીટેજ – ૧

250px-Maneckji_Seth_Agiary,_Mumbai

                                                                                    માણેકજી અગિયારી

India Parsi New Year

                            પારસીબાનુ માણેકજી શેઠ અગિયારી નજીક

માણેકજી અગિયારી -પારસી પ્રજાના ભૂતકાળની સાક્ષી

એકલા ભારતમાં નહીં પણ સમગ્ર વિશ્વમાંથી પારસી પ્રજા પાંખી થતી જાય છે. ઈ.સ. ૧૮૧૩માં એકલા ફોર્ટ વિસ્તારમાં ૧૦,૮૦૧ની વસ્તિમાં ૫,૩૬૪ જેટલા પારસી હતા. મુંબઈનું પ્રથમ ચર્ચ, પ્રથમ દેરાસર અને પ્રથમ અગિયારી પણ ફોર્ટ વિસ્તારમાં જ બન્યા હતા.

મુંબઈની સૌથી બીજા નંબરની જૂની હયાત પારસી અગિયારી એટલે પેરિન નરિમાન સ્ટ્રીટ પરની માણેકજી નવરોજી શેઠ શેનાઈ અગિયારી. આ અગિયારી ૧૭૩૦માં બનાવવામાં આવી હતી. એ સમય પારસીઓનો વિકાસ કાળ હતો. ૧૯૬૩માં પ્રકાશિત થયેલા ‘હાઈલાઈટ્સ ઑફ પારસી હિસ્ટ્રી’માં પી.પી.બલસારાએ નોંધ્યું છે કે મુંબઈમાં પારસીઓ ૧૫૩૮થી વસેલા હતા. ૧૬૬૫માં પારસી સદગૃહસ્થ ખુરશેદજી પોચાજી પાંડેએ પૉર્ટુગીઝોને ‘બોમ બાહિયા’ના અર્થાત સારું બંદરના રક્ષણ માટે કિલ્લો ચણવા જરૂરી સામાન અને માણસો પૂરા પાડ્યા હતા. જોકે આ કિલ્લો પાછળથી કૅસલ એન્ડ ધ ફૉર્ટ ડિસ્ટ્રિક્ટ ઑફ બૉમ્બે તરીકે પ્રખ્યાત થયો.

૧૭૦૯માં બનાજી લીમજીએ ફૉર્ટે વિસ્તાર્માં અગિયારી બંધાવી હતી જે હજી પણ અડિખમ ઊભી છે. ત્યારબાદ ૧૭૩૩માં માણેકજી નવરોજી શેઠે અગિયારી બંધાવી હતી. માણેકજી નવરોજી સુરતથી મંબઈ આવ્યા બાદ જમીનનો એક મોટો ટુકડો ખરીદ્યો. જેની ઉપર તેમણે પ્રથમ અગિયારી બાંધવાનું કાર્ય કર્યું અને વધેલા ટુકડા પર પારસી કૉલોની બંધાવી.

પારસી માન્યતા મુજબ અગિયારીનું મુખ્ય કાર્ય પવિત્ર અગ્નિને રાખવાનું છે નહીં કે ઈમારતની મહિમા વધારવા ઈમારતની શોભા વધારવાની.
આ કારણોસર પારસીઓની અગિયારીઓ બહારથી ક્યારેય ભવ્ય જોવા નહી મળે. બિનપારસીઓને અગિયારીમાં પ્રવેશ ન હોવાને કારણે અગિયારી અંદરથી કેવી હોય છે તેનું વર્ણન અશક્ય છે. પરંતુ ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ જ્યાં પવિત્ર અગ્નિ મુકાયો હોય છે એ જગ્યા ‘આતશગાહ’ કહેવાય છે. અગિયારીમાં મહદઅંશે કુદરતી જળનો સ્તોત્ર હોય છે.

પેરિન નરિમાન સ્ટ્રીટ ખાતેની આ અગિયારીને જોતાં એ સમજાય છે કે પારસીની જાહોજલાલીની ચરમસીમાના કાળમાં બંધાઈ હશે. આ અગિયારીના નામમાં આવતો શેનશાઈ શબ્દ, પારસીઓ દ્વારા વપરાતા કેલેન્ડરનું નામ છે. અગામી ૧૯મી જૂને આ અગિયારીને ૨૮૦ વર્ષ પૂરાં થશે.

                                                                            ૐ નમઃ શિવાય

મકર સંક્રાંતિ

 

 

kite

 

 

મકર સંક્રાંતિની શુભેચ્છાઓ

આજથી અલ્હાબાદમાં કુંભમેળાની શુભશરૂઆ

 

Kumbh_Mela

 

 

૧૪/૧૫ જાન્યુઆરી  -૨૦૧૩  િ                      મકર સંક્રાંતિ સ્નાન

૨૭    જાન્યુઆરી  -૨૦૧૩                               પોષી પૂનમ સ્નાન

૬       ફેબ્રુઆરી  -૨૦૧૩                                   એકાદશી સ્નાન

૧૦     ફેબ્રુઆરી  -૨૦૧૩                                   મૌની અમાસ સ્નાન

૧૫     ફેબ્રુઆરી   -૨૦૧૩                                   વસંત પંચમી સ્નાન

૧૭      ફેબ્રુઆરી   -૨૦૧૩                                 રથ સપ્તમી સ્નાન

૧૮      ફેબ્રુઆરી    -૨૦૧૩                                ભીષ્મ એકાદશી સ્નાન

૨૫      ફેબ્રુઆરી    -૨૦૧૩                                માઘી પૂનમ સ્નાન

૧૦      માર્ચ      -૨૦૧૩                                     મહાશિવરાત્રિ સ્નાન 

 

ૐ નમઃ શિવાય

માહિમ દરગાહ – મુંબઈ પોલીસનું શ્રદ્ધાસ્થાન

માહિમ દરગાહ – મુંબઈ પોલીસનું શ્રદ્ધાસ્થાન

 

Mahim Daragah

 

 

માહિમ દરગાહ તરીકે પ્રખ્યાત મકદૂમ શાહ બાબાની દરગાહ અને મુંબઈ પોલીસનો નાતો નોખો છે. કોઈ ગુનેગાર ન પકડાતો હોય, કાંતો કોઈ કેસ ઉકેલાતો ન હોય તો મુંબઈ પોલીસના અધિકારીઓ મકદૂમ શાહ બાબાના દરબારમાં ઘા નાખે છે અને આવું કર્યા બાદ કેસ ઉકેલાઈ જતો હોવાના અનેક કિસ્સા નોંધાયા છે. એટલું જ નહીં, દર ગુરુવારની સવારે માહિમ પોલિસસ્ટેશનના કર્મચારીઓ આ દરગાહ પાસે પરેડ કરી સંત મકદૂમ શાહને સલામી આપે છે. વાત અહીં ખતમ નથી થતી માહિમ પોલીસ્ટેશનમાં બદલી પર આવતા વરિષ્ઠ અધિકારી, આ ઝોનના નવા એસીપી તથા ડીસીપી પણ ફરજ પર હાજર થતા પહેલાં દરગાહ પર ચાદર ચઢાવે છે. મકદૂમ શાહ બાબાની યાદમાં યોજાતા માહિમ મેળા દરમિયાન સૌપ્રથમ મુંબઈ પોલીસના પ્રતિનિધિ દ્વારા બાબાની મજાર પર ચાદર ચઢાવવામાં આવે છે. આ માટે મુંબઈ પોલીસ સંદલ સમિતિ બનાવવામાં આવી છે જેના ચૅરમૅનપદે માહિમ પોલીસ અધિકારીની વરણી આપોઆપ થઈ જાય છે.આતો ફક્ત પોલીસ સાથેના સંબંધોની વાત થઈ, એ સિવાય ધર્મના સીમાડા ભૂલીને મુંબઈગરાઓ આ દરગાહ પર આવે છે.

માહિમનો ઈતિહાસ પર નજર નાખીએ તો પ્રાચીન કાળમાં આ સ્થળ માઈજિમ, મેજામ્બુ તથા મહિકાવતી તરીકે ઓળખાતુ હતું. ૧૩મી સદીમાં આ સ્થળ રાજા ભીમદેવના રાજ્યની રાજધાની હતું. પ્રભાદેવી વિસ્તારમાં તેમનો મહેલ અને ન્યાયમંદિર હોવાનો ઉલ્લેખો પણ અનેક સ્થળે જોવા મળે છે. ત્યારબાદ ગુજરાતના અહેમદ શાહે માહિમ ટાપુનો કબજો મેળવ્યો હતો. ૧૪૩૧માં માહિમમાં આ દરગાહ બની હતી. મકદૂમ અલી માહિમી કોંકણ વિસ્તારમાંથી આવેલા સૂફી સંત હતા. કહેવાય છે કે મકદૂમબાબા હિજરતી આરબ પરિવારમાં જન્મ્યા હતા. તેમણે મોઈનુદીન ઈબ્ન-એ-અરબીને પોતાના ગુરુ બનાવ્યા હતા અને અહેમદ શાહે તેમને શહેરના કાજી બનાવ્યા બાદ તેમની નામના ફેલાઈ હતી. મકદૂમ શાહ બાબા ભારતના પ્રથમ ઈસ્લામિક વિદ્વાન હતા જેમણે કુરાન પર ભાષ્ય રચ્યું હતું. તેમણે પોતાના જીવનકાળ દરમિયાન કુલ ૨૦ પુસ્તકો લખ્યા હતા અને તેમને કુતુબ-એ-કોંકણનો ખિતાબ આપવામાં આવ્યો હતો.

માહિમના ૧૨ દિવસના મેળાનો પહેલો દિવસ સંત મકદૂમ શાહ બાબાની પુણ્યતિથિનો દિવસ છે. આ દિવસે માહિમ પોલીસસ્ટેશનથી સૌથી પહેલું સરઘસ નીકળે છે. કહેવાય છે કે આજે જ્યાં પોલીસસ્ટેશન છે ત્યાં એક સમયે બાબાનું ઘર હતું. એટલું જ નહી પોલીસસ્ટેશનના વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીના કક્ષની બાજુના ઓરડામાંના એક કબાટમાં બાબાની ખુરશી, તેમની પાદુકા તથા તેમના હાથે લખાયેલી કુરાનની પ્રત પડ્યા છે. વર્ષમાં એક જ વાર આ કબાટ ખોલવામાં આવે છે. લોકવાયકા મુજબ બાબાની અંતિમ ક્ષણોમાં એક પોલીસ કૉન્સ્ટેબલે તેમને પોતાની ટોપી દ્વારા પાણી પાયું હતું. એક વાયકા મુજબ એક સહાયક પોલીસ અધિકારીને સ્મગલર સાથેના સંઘર્ષમાં એક વૃદ્ધની મદદ મળી હતી. શ્રદ્ધાળુઓના દાવા મુજબ એ વદ્ધ મકદૂમ શાહ બાબા ખુદ હતા.

મેળાના પ્રથમ દિને નીકળતા આ સરઘસને સંદલ કહેવાય છે. માહિમ પોલીસસ્ટેશનથી શરૂ થતા આ સરઘસમાં એક પોલીસ અધિકારી ચંદન ભરેલું પાત્ર લઈ આગળ ચાલે છે. જુના કાળમાં હવાલદાર રેન્કના પોલીસ કર્મચારીઓ અંગ કસરતના અને તલવારબાજીના ખેલ રજૂ કરતા હતા. દરગાહ પહોંચ્યા બાદ મજાર પર ચંદનનો લેપ લગાડવામાં આવે છે. જંજીરાના નવાબ અને છેલ્લે દરગાહના સરઘસો એ જ દિવસે નીકળે છે. દરગાહનો દેખાવ સામાન્ય છે પરંતુ શ્રદ્ધાળુને મન તો બાબા તેમની મનોકામના પૂરી કરે છે.

આ એક માત્ર એવું શ્રદ્ધાસ્થાન હશે જેની સાથે પોલીસખાતા સાથે આટલી નિકટતા છે. દરેક પોલીસ અધિકારીને પણ બાબા પર એટલી જ શ્રદ્ધા છે. કહેવાય છે કે બાબાની દરગાહ પર જવાથી વળગાડ દૂર થાય છે. બીમારીથી પીડિતો, નિઃસંતાનો તથા તકલીફમાં ફસાયેલાઓ બાબાની માનતા માને છે. મેળા દરમિયાન પતંગ ઉડાડવાનો જોવામાં આવે છે.

— સંકલિત

 

  ૐ નમઃ શિવાય

સિદ્ધિવિનાયક મંદિર [મુંબઈનું શ્રદ્ધાસ્થાન]

આજે ભાદરવા સુદ છઠ્ઠ

 

 સિદ્ધિવિનાયક મંદિર [મુંબઈનું શ્રદ્ધાનું એક સ્થાન]

 

૧૯મી નવેંબર ઈ.સ. ૧૮૦૧ના દિવસે સિદ્ધિવિનાયકના મંદિરની સ્થાપના આગરી સમાજના ધનાઢ્ય મહિલા દેવુબાઈ પાટિલની પ્રેરણા હેઠળ થઈ હતી. આજે આ દેવાલય કરોડો લોકો માટે અતૂટ અને નિરંતર શ્રદ્ધાનું સ્થાન બની ગયું છે. નિઃસંતાન દેવુબાઈને ઈશ્વરની પ્રાર્થના કરતા ગણેશજીના મંદિરની સ્થાપના કરવાની ઈચ્છા થઈ. ત્યારબાદ અહીંના ચતુર્ભૂજ વિધ્નહર્તાએ અવિરતપણે લોકોની મનોકામના પૂર્ણ કરવા માંડી. ‘નવસાલા પાવણારા ગણપતિ’ [માનતાઓ પૂરી કરનારા ગણપતિ] તરીકે આ વિઘ્નહર્તાનું નામ એટલી હદ સુધી સ્થપાઈ ગયું કે ૧૯૬૫ બાદ દર મંગળવારે સિદ્ધિવિનાયકના દર્શનાર્થે સર્પાકારમાં લાંબી કતારો લાગવા માંડી. ૧૯૭૫ બાદ ભવિકોના ધસારાથી મંદિર નાનું પડવા લાગ્યુ.

જમણી તરફની સૂંઢ આ ગણપતિની મૂર્તિ મૂળ કાળા પથ્થરમાંથી કંડારાયેલી હતી. આજે આ એકદંતની અઢી ફૂટ ઊંચી અને બે ફૂટ પહોળી મૂર્તિ સોનાના મંડપમાં બિરાજમાન છે. આ ચતુર્ભૂજ મૂર્તિના ઉપરના જમણા અને ડાબા હાથમાં અનુક્રમે કમળ તથા કુહાડી છે અને નીચેના જમણા અને ડાબા હાથમાં અનુક્રમે જપમાળા અને મોદક છે. યજ્ઞોપવિતની જગ્યાએ ડાબેથી જમણે નાગ છે. મૂર્તિના પાછળના ભાગમાં તેમની પત્નીઓ રિદ્ધિ અને સિદ્ધિ જોવા મળે છે. રિદ્ધિ અને સિદ્ધિની હાજરીને કારણે આ મંદિરનું નામ સિદ્ધિવિનાયક અપાયુ છે. એક સમયે સિદ્ધિવિનાયકની મૂર્તિ પર સિંદુર અર્ચવામાં આવતુ પણ હવે તો એના પર કાયમી સિંદૂરીયો રંગ લગાડવામાં આવ્યો છે. ગણેશજીના શણગારમા સોના, ચાંદી, હીરા, માણેક વગેરેનો છૂટથી ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. તેમજ ગણેશજીના વિવિધ નામોના હીરાથી જડિત મુગટનો પણ તેમના શણગારમાં શોભે છે.

અહીં ગણેશજી તો પ્રધાન દેવતા તો છે પરંતુ અહીંના પરિસરમાંના હનુમાનજીના મંદિરનો મહિમા અનેરો છે. લોકવાયકા મુજબ એલ્ફિન્સ્ટન રોડ નજીકના સયાની રોડ પર રસ્તાનું કામ ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે કામ કરતા કર્મચારીઓને હનુમાનજીની એક પ્રતિમા મળી. એમણે આ મૂર્તિને એક બાજૂ પર મૂકી કામ ચાલુ રાખ્યું. આ વાતના સમાચાર સિદ્ધિવિનાયકના પૂજારી ગોવિંદ ફાટકને મળતા જ તેમણે એ મૂર્તિને મંદિરમાં તેડાવી લીધી અને એક નાનકડું મંદિર બંધાવી ત્યાં સ્થાપના કરાવી. આજે પણ આ દેરી જેવું મંદિર ગર્ભગૃહની સામેની તરફ છે.

મુંબઈનું આ મહત્વનું સ્થળ હોવાથી આતંકવાદીનો ભય સતત રેહેતો હોવાને કારણે થોડા સમય્ર પૂર્વે મંદિરને એક મજબૂત દિવાલથી રક્ષવામાં આવ્યું છે. ૧૯૯૪માં આ મંદિરને નવું રૂપ આપવામાં આવ્યું છે. નવતર ડિઝાઈન અને અનેરી સુવિધાઓ સાથે આ મંદિર અનોખું બની ગયું છે. ૧૫૦૦ કિલોનો કળશ ગર્ભગૃહની ટોચ પર શોભી રહ્યો છે. મંદિરના દરવાજા પર અષ્ટ ગણપતિ, અષ્ટ લક્ષ્મી અને દશાવતાર કંડારવામાં આવ્યા છે.

મંગળવાર ગણપતિનો દિવસ હોવાથી સોમવારની રાતથી લોકો પગપાળા ચાલીને અહીં વહેલી સવારે પહોંચવાનો પ્રયત્ન કરે છે. મંગળવાર, સંકષ્ટી તેમજ અંગારકીને દિવસે સવારે સવાત્રણ વાગ્યાથી દર્શન ખૂલી જાય છે જે સામાન્ય દિવસોમાં સવારે સાડાપાંચ વાગે ખૂલી રાત્રે ૯.૫૦ વાગે સેજની આરતી પૂરી થયે દર્શન બંધ થાય છે. જોકે મુંબઈ આખું ભાદરવા મહિનામાં ગણેશમય બની જાય છે પરંતુ સિદ્ધિવિનાયક મંદિરમાં મહા મહિનાના માઘી ગણેશોત્સવનો મહિમા અનેરો છે. સાવ નાની દેરીમાંથી આજે એક વિશાળ મંદિર બન્યું એ જ મુંબઈગરાની ગણપતિ પ્રત્યેની અનોખી શ્રધા દર્શાવે છે.

                                                                                                                                                                         –સંકલિત

                       

                                                                                  ૐ નમઃ શિવાય

શનિ જયંતિ

                               આજે વૈશાખ વદ અમાસ [શનિ જયંતિ]

શનિ જયંતિ

 

સંપૂર્ણ સિદ્ધિયોઁના દાતા સર્વ વિઘ્નોના હરનારા સૂર્યપુત્ર એટલે ‘શનિમહારાજ’ જેમની આજે જયંતી છે. બધા ગ્રહોમાં સૌથી શક્તિશાળી ગ્રહ એટલે ‘શનિ’ જેમના માથા પર અમૂલ્ય મણિજડિત મુગટ સુશોભિત છે.

જેમના હાથમાં ચમત્કારિક યંત્ર છે. શનિદેવ ન્યાયપ્રિય અને ભક્તોને અભય દાન આપે છે.
પ્રસન્ન થઈ જાય તો રંકને રાજા બનાવી દે અને જો ક્રોધિત થઈ જાય તો રાજાને રંક બનાવવામાં વાર નથી લગાડતા. શનિ જયંતીને દિવસે કાળા વસ્ત્ર, લોખંડ, કાળા અડદ, સરસીયાના તેલનું દાન કરવું જોઈએ તેમ જ ધૂપ, દીપ, નૈવેદ્ય, કાળા પુષ્પથી શનિ મહારાજની પૂજા કરવી જોઈએ.

કહેવાય છે કે બાળપણમાં શનિદેવ ખૂબ નટખટ હતા. ભાઈભાંડુ સાથે બનતું ન હતું. એ જ કારણે સૂર્ય દેવે પોતાનું રાજ્ય દરેક પુત્રો વચ્ચે સરખે ભાગે વહેંચી દીધું. સૂર્યદેવના આ નિર્ણયથી શનિદેવ નાખુશ હતા. તેઓ પોતાનું એકચક્રી રાજ્ય ચલાવવા માંગતા હતા. આથી તેમણે બ્રહ્માજીનું તપ કર્યુ. બ્રહ્માજી તેમના તપથી ખુશ થઈ વરદાન માંગવા કહ્યું. ત્યારે શનિદેવે માંગ્યું કે મારી શુભ દૃષ્ટિ જેના પર પડે તેનું કલ્યાણ થાવ અને જેનીપર કુદ્ર્ષ્ટિ પડે તેનો સર્વનાશ થાય. બ્રહ્માજી પાસેથી આવુ વરદાન પ્રાપ્ત કરી તેમણે પોતાના ભાઈભાંડુ પાસેથી તેમના રાજ્યો છિનવી લીધા. તેમના આ કૃત્યને કારણે તેમના ભાઈએ શિવજીનું તપ આદર્યું. શિવજીએ શનિદેવને બોલાવી સમજાવ્યું કે તમારી આ શક્તિનો સદુઉપયોગ કરો. શિવજીએ શનિદેવ અને તેમના ભાઈ યમરાજને
કાર્ય સોંપ્યા. યમરાજે જેમની આયુ પૂર્ણ થઈ હોય તેના પ્રાણ હરવા તેમ જ શનિદેવ મનુષ્યના કર્મો અનુસાર દંડ અથવા પુરસ્કાર આપે. શિવજીએ તેઓને એવું વરદાન આપ્યું તેમની કુદૃષ્ટિથી દેવતાઓ પણ બચી ન શકે.

એવું માનવામા આવે છે કે રાવણે તેના યોગ બળથી શનિદેવને બંદીવાન બનાવ્યા હતા. લંકાદહન વખતે હનુમાનજીએ શનિદેવજીને બંધન મુક્ત કર્યા હતા. તેમના ઋણમાંથી મુક્ત થવા શનિદેવે હનુમાનજીને વરદાન માંગવા કહ્યું ત્યારે હનુમાજી વરદાન માંગતા બોલ્યા કે કળિયુગમાં મારી ભક્તિ કરનારનું કદી અશુભ ફળ ના આપવુ. ત્યારથી જે વ્યક્તિ હનુમાનજીની પૂજા કરે છે તેની ઊપર શનિમહારાજનો પ્રકોપ ઓછો થાય છે.

                                                                                       –સંકલિત

                                              ૐ નમઃ શિવાય

ગુજરાતની આ વસ્તુઓ નથી ખાધી ?

                               આજે પોષ વદ બારસ

 

[મુંબઈ સ્થિત શ્રીમતી મિત્રાબેન ચોક્સીએ આ લેખ ઈ મેલ દ્વારા મોકલાવ્યા બદલ મેઘધનુષ આભારી છે. આ લેખ બીજા કોઈ બ્લોગમાં હોય તો માફ કરજો.]

 

ગુજરાતની આ વસ્તુઓ નથી ખાધી ? તો તમે કંઇ ખાધુ જ નથી!

અમદાવાદ:

લકીના મસ્કાબન , સાબરમતી જેલ અને રાયપુરના ભજિયા , છત્રભૂજની સેન્ડવીચ , જશુબેનના પિઝા , વિજય અને જયભવાનીના વડાપાંવ , કર્ણાવતીની દાબેલી , મણીનગરના માસીની પાણીપૂરી , ગીતાની સમોસા-કચોરી , શંભૂની કોફી , દાસના ખમણ-સેવખમણી , લક્ષ્મીના ગાંઠિયા , આસ્ટોડિયાની લખનૌની અડદની જલેબી , જવેરવાડની પાણીપૂરી , મેમનગર ફાયર સ્ટેશન પાસેની ચોકલેટ-ચીઝ સેન્ડવિચ , વિદ્યાપીઠ પાસેના થેપલા , ગુજરાતના દાળવડા , ફરકીના ફાલૂદા , પાલડીની નરસિંહ ભગત હોસ્ટેલ પાસેની પ?પડી , વાડજના સોહરાબજી કમ્પાઉન્ડના દાલ-પકવાન , યુનિવર્સિટીના ઢોસા , બાપુનગરના ગોંડલના ગાઠિયા , દિનેશના ભજિયા , સીમા હોલ પાસે ઇન્દોરની ચાટ , જેઠાણી-દેરાણીનો આઇસ્ક્રીમ , રાજસ્થાન આઇસ્ક્રીમ અને અસારવાનો સંચાનો આઇસ્ક્રીમ , શંકરનો આઇસ્ક્રીમ , મણિનગરના ટામેટાના ભજિયા , વીએસ હોસ્પિટલ પાસે નાગરની ચોરાફળી , વૈષ્ણોદૈવી પાસેના દાલફ્રાઈ અને રાઈસ , કાંકરિયાની કાળી ટોપી લંબી મૂછની ખારેક , મરચી પોળનું ચવાણું , દોસીવાડા પોળની હિંમતસિંહ ઓટલાવાળા ખરખરિયા , જુના શેર-બજારનું ચવાણું , ઝવેરીવાડના ચોકલેટ પિઝા , સેટેલાઈટમાં શક્તિનો ભાજી પાંવ , સી.જી. રોડ પર આર.કે.નો ભાજી પાંવ , હાટકેશ્વરમાં કે.સી.નો ભાજી પાંવ , પાંચ કૂવાની ફૂલવડી , લક્ષ્મી બેકરીની પેટિસ , શ્રી રામના ખમણ , ઓનેસ્ટના ભાજી-પાંવ , મોતી બેકરીની નાનખટાઇ , ચંદ્ર વિલાસના ફાફડા જલેબી , સૌરાષ્ટ્રના ફાફડા , ઋતુરાજના મસ્કાબન-ચા , ચાંગોદરના ભઠ્ઠીના ભજિયા , સરદાર પટેલ સ્ટેડિયમની ક્રિષ્ના લસ્સી , ઢબગરવાડની કચોરી , અલંકારના સમોસા , મિરઝાપુરમાં ફેમસના કબાબ , રાયપુરના શ્રી રામના ખમણ , એનઆઇડી પાસે માસીની ઓમ્લેટ , બહેમરામપુરાના વિજયના દાલવડા , ખોખરા ચાર રસ્તાની ઇડલી , નરોડાના ગેલેક્સી થિયેટરના ખોડિયારના ભજિયા , હરિન પાઠકના બંગલાની પાસે લિજ્જતના ખમણ , બાપુનગરમાં મુક્તિધામ એસ્ટેટના મરચાની ચિપ્સના ભજિયા અને કુંભાણિયા (મરચાની મમરીના ભજિયા) , લા ગજ્જરની સામે દેવાર્શના પરોઠા , લકીની બાજુમાં શશીનુ ચવાણું , વસ્ત્રાપુર હનુમાન દાદા પાસેના પરોઠા , ઝવેરીવાડના જૈન ફરસાણના ભાખરવડી અને કેળાવડા , જનતાનો કોકો , ઝવેરીવાડની દાળિયાની ચટણી , બાલા હનુમાન ગાંધી રોડના રગડા-સમાસા , રામ વિજયના ફાફડા-જલેબી , ભૂતની આંબલીના ફાંફડા , ઇન્દુબેન ખાખરાવાડાના ચણાચોર ખાખરા અને ઢોસાના ખાખરા , એલઆઈસી બિલ્ડિંગની સામે પથ્થર કૂવાના મરચા અને કેળાની વેફર્સ , ઇન્કમ ટેક્સ પર પંડિતની સેન્ડવીચ , રેવડી બજારનો રબડી આઇસ્ક્રીમ , અંકુરના આણંદ દાલવડા , ઝવેરીવાડના મારવાડીના પાપડના ગુલ્લા , મેન્ટલ હોસ્પિટલ સામેના છોલે ભટુરે

રાજકોટ:

મયૂર ભજિયા , મનહરના સમોસા-ભજિયા , ઢેબર ચોકના આઇસ્ક્રીમના ભજિયા , જય અંબે , ખેતલા આપા અને મોમાઈની ચા , રામ ઔર શ્યામના ગોલા , સોરઠિયાવાડી સર્કલની હંગામાં કૂલ્ફી , ભક્તિનગર સર્કલનો સોના-રૂપાનો આઇસ્ક્રીમ , કરણપરાના બ્રેડ કટકા , એરપોર્ટ ફાટક પાસેના ઢોસા , જોકરના ગાંઠિયા , સુર્યકાંતના થેપલા-ચા , જય સિયારામના પેંડા , રસિકભાઈનો ચેવડો , જલારામની ચિકી , ગોરધનભાઈનો ચેવડો , આઝાદના ગોલા , બાલાજીની સેન્ડવીચ , અનામના ઘુઘરા , ઇશ્વરના ઘુઘરા , રાજુના ભાજી પાંવ , મગનલાલનો આઇસ્ક્રીમ , સોનાલીના ભાજી પાંવ , સાધનાની ભેળ , નઝમીનું સરબત , રાજમંદિરની લસ્સી , ભગતના પેંડા , શ્રી રામની ચટણી , ?ીલપરાનું અમદાવાદી ખમણ , પટેલના ભાજી પાંવ , સંતકબીર રોડનું ચાપડી-ઉંધીયુ , રઘુવંશીના વડાપાંવ , બજરંગની સોડા , ન્યૂ સર્વશ્વર ચોકના બ્રેડ કટકા , કાલાવડ રોડ પર ફાયર બ્રિગેડની સામેના ઢોસા , નિર્મલા કોન્વેટ પાસેના ઢોસા , કોટેચા ચોક પાસેની કચોરી-સમોચા , સંતકબીર રોડની રાંદલના ભાજી પાંવ , મેટોડા જીઆઈડીસીમાં બાલાજીના ભજિયા

વડોદરા :

દુલીરામના પેંડા , મહાકાળીનું સેવઉસલ , પારસનું પાન , ભાઇભાઇની દાબૅલી , શ્રીજીના વડાપાંવ , એમજી રોડ પર લાલાકાકાના ભજિયા , મંગળબજારમાં પ્યારેલાલની કચોરી , ન્યાયમંદિર પાસે સત્યનારાણ અને રાજસ્થાની આઇસ્ક્રીમ , રાજમહેલ રોડ પર રાજુના ખમણ , અલ્કાપૂરીમાં બોમ્બે સેન્ડવીચ , કોઠી ચાર રસ્તા પાસે મનમોહનના સમોસા , જગદિશનો ચેવડો , ટેસ્ટીના વડાપાંવ , ફતેહરાજના પૌવા , વિનાયકનો પુલાવ , લાલાકાકાના ભજિયા , નાળિયેર પાણીની સિંગ , ખાઉધરા ગલી પાસે ડાયાભાઈના મૈસૂર મસાલા ઢોસા

સુરત :

રમેશનો સાલમપાક , કિશોરનો આઇસ્ક્રીમ , જાનીનો લોચો , લાલ દરવાજાનો ગોપાલનો લોચો , ગાંડાકાકાના ફાફડા , વરાછા રોડ પર વૈશાલીના વડાપાંવ , અઠવા લાઈનના કાકીના ભાજી પાંવ , ચોપાટી પાસે મહેશનો પુલાવ , વેડ દરવાજા પાસે પટેલની તવા સબ્જી , અંબાજી રોડ પર સુરતીના ખમણ , લાલગેટ પાસે મજદાની નાનખટ્ટાઈ , ભાગર વિસ્તારમાં રામજી દામોદરનું ભુસ્સુ , ખાંડવાળાની શેરીના સુરતી સરસિયા ખાજા , લી??ડા ચોકમાં ચેવલીના ભજિયા , ઝાંપાબજાર પાસે આદર્શની ચા , દાળિયા શેરીની નરેશની ભેળ , બેગમપુરામાં મઢીની ખમણી , સલાબતપુરામાં સેન્ડીકેટના સમોસા , મોટા વરાછામાં કુંભણિયા ભજિયા , ટેક્સટાઇલ માર્કેલ પાસે પહેલવાનાના ચોલે ભટુરે , ભાગર વિસ્તારમાં મોટી હરજીની જલેબી , ઉધના મગદલ્લાનો હજુરીનો સોસિયો , વરાછા રોડ પરના મયૂરના ભજિયા

ગાંધીનગર :

મયુરના ભજિયા , ગાંઠીયારથના ગાંઠિયા , મહાલક્ષ્‍મીના ખમણ , મહારાજના દાળવડા , ભાભીના
ભજિયા , બટુકના ગોટા , મોરલીના ઢોંસા , પુજાના ઢોકળા , સેંધાના ગોટા , અક્ષરધામની ખીચડી , લક્ષ્મી બેકરીના પફ અને પેટિસ અને નાનખટ્ટાઈ , વૈષ્ણોદેવી પાસે શિવશક્તિની દાલ-બાટી

અમરેલી :

ચક્કાભાઈની ચા , જયહિન્દના ગોટા , ટાવર પાસે ગોપાલની જામેલ લસ્સી , હિરાભાઈના દૂધના પેંડા અને નાના બસસ્ટેન્ડની ચા , ભગતનું ઉંધીયુ , મહારાજના ભાજીપાંવ , શિતલનુ કોલ્ડપાન

ભૂજ :

બાસૂદી ગોળા , રજવાડી ગોળા , આઇસ્ક્રીમ ગોળા , વાણિયાવાડ ખાવડાના સાટા , પકવાન અને ગુલાબપાક , ગોવિંદજીના પેંડા , મધુની ભેળ , ધીરૂભાઈની રોટી , શંકરના વડાપાંવ

સુરેન્દ્રનગર:

ભાભીના ભજીયા , રાજેશના સમોસા , જગદંબના પરોઠા , ઉકાનું પૂરી-શાક , સિકંદરની સિંગ , જલારામના વાળા-પાંવ , નોવેલ્ટીના પરોઠા -શાક , પેરામાઉન્ટનો આઇસ્ક્રીમ , ચેતનાની દાબેલી , દાળમિલમાં સાગરની ખસતા કચોરી , એસ્ટ્રોનનું પાન , કિસ્મતની સોડા , સૂર્યાના ભાજી પાંવ , ગોકુલનું સીઝલર , ગોપાલના મસાલા પાંવ

જામનગર :

એચ.જે.વ્યાસનો શીખંડ , વલ્લભભાઈના પેંડા , જનતા ફાટકના વણેલા ગાંઠિયા , જગદિશનો ફાલુદો , ગીતાનો આઇસ્ક્રિમ , જવાહરના પાન , દિલિપના ઘુઘરા , ઉમિયાના ભજિયા , લખુભાઈનો રગડો , ગીજુભાઈની ભેળપૂરી , ડાયફ્રુટની કચોરી

મહેસાણા:

સહયોગના પેંડા , મુરલીના વડા પાંવ , પટેલની ખમણી , સ્ટેશનની ચા , રામપુરા ચોકડીની દાબેલી , ક્રિષ્નાની દાબેલી

બારડોલી :

જલારામના પાંતરા , જલારામના ખમણ , જલારામની ખીચડી , મહારાણાના દાણા-ચણા , ભરકાદેવીનું આઈસ્ક્રીમ , જેઠાની પાંવભાજી

જેતપુર :

વજુગીરી ના ભજીયા , દિપકની દાબેલી , નાથબાપાના લસણિયા સેવ મમરા , ભગતના પેંડા

ભાવનગર :

ભગવતીનું સેવ-ઉસળ

આણંદ :

રેલવે સ્ટેશનની દાબેલી , પાંડુના દાલ વડા , યોગેશના ખમણ , સાસુજીનો હાંડવો

દાહોદ :

બાદશાહ કૂલ્ફી

ગોધરાઃ

પેટ્રોલ પંપના ભજિયા , ગાયત્રીની લસ્સી , શંકરની ભાજી-પાવ , ગોપાલનો ગોટો

બોટાદ :

જેરામભાઈનો ચેવડો

મોરબી‍‍ :

પકાના ભૂંગરા બટાટા , કાનાની દાબેલી , ભારતની પાણી પુરી , મયુરના ભજિયા , ચક્કાના બ્રેડ બટાટા , જૈનના ખમણ

નવસારી:

વિકાસના સમોસા , મામાની પેટીસ

ધારી:

કનૈયા ડેરીનો શીખંડ

મહુવા:

વરિયાળીનું સરબત

નડિયાદ:

સિંધી બજારનું ગળિયું ચવાણું , વસોગામના પત્તરવેલિયા

 

” ગુજરાતમાં ક્યાંનું શું વખાણાય છે ? ”

અમદવાદના મસ્કાબન , કટિંગ ચા , મકરસંક્રાતિ

સુરતનું જમણ , ઘારી , સુરતણફેણી , ખમણ ઢોકળા , ઉઘીયું અને લોચો

રાજકોટની ચીકી , પેંડા , બ્રેડ કટકા અને રંગીલી પ્રજા

વડોદરાનો લીલો ચેવડો , ભાખરવડી અને નવરાત્રિ

જામનગરની બાંધણી , કચોરી , તાળા , આંજણ અને પાન

કચ્છની દાબેલી , ગુલાબપાક , કળા કાળિગીરી અને ખુમારી

મોરબીના તળીયા (ટાઇલ્સ) , નળિયા અને ઘડીયાલ

ભરુચની ખારી શિંગ

સુરેન્દ્રનગરના સેવમમરા , કચીરીયું અને શીંગ

ભાવનગરના ગાંડા , ગટર , ગાંઠિયા અને ફૂલવડી

પાલનપુરનું અત્તર , પેંડા , ખાખરા અને હીરાના વેપારી

સોરઠનો સાવજ , કેસર કેરી અ??ે અડીખમ ગિરનાર

પાટણની રેવડી , દેવડા અને પટોળા

પોરબંદરની ખાજલી , ગોટી સોડા અને માફિયા

નવસારીની નાનખટાઇ

ખંભાતનું હલવાસન

ડાંગનો ચોખ્ખાનો રોટલો , નાગલી , વાંસનું શાક અને ડાંગ દરબાર

વલસાડના ચીકુ અને હાફૂસ

ડાકોરના ગોટા અને સકરિયા અને મલાઇ મારેલું દૂધ

પંચમહાલની તાડી અને મહુડો

 

ૐ નમઃ શિવાય

ઉત્તરાયણ વિષે અવનવું

                                         આજે ઉત્તરાયણ – મકર સંક્રંતિ

ઉત્તરાયણ

ઉત્તરાયણ પછીનું મૃત્યુ મંગલમય ગણાય છે. કહેવાય છે કે ઈચ્છામૃત્યુને વરેલા ભીષ્મપિતામહે બાણશૈયા પર પોતાનું મૃત્યુ ઉત્તરાયણના આગમનની રાહ જોવા ચોપ્પન દિવસ સુધી અટકાવી રાખ્યું હતું.

મકર સંક્રાંતિ પહેલાનો એક મહિનો ધનુરમાસ તરીકે ઓળખાય છે. આજે પ્રભુને ‘ખીચડો’ ધરાવવામાં આવે છે.

લોકો ધાબા પર સવારથી ધાબે ચઢીને પતંગ ચગાવે છે. આમ ઠંડીમાં ઘરમાં ઠંઠવાઈને બેસેલા બધા બહાર આવીને ગરમીના આગમનને વધાવવા ધાબે પતંગ ચગાવે છે અને વિટામિન ‘ડી’ મેળવે છે. આજે ઉંધિયુ અને જલેબી કેમ વિસરાય? એની મહેફિલ તો ધાબે જ થાય ને!

ઉત્તરાયણમાં ‘કુંભદાન’ કરવામાં આવે છે. તેમાં તલસાંકળી[તલની ચીકી], બોર, સોપારી, મગ, ચોખા મુકવામાં આવે છે.

આ દિવસે ‘પુષ્કર’માં સ્નાનનો મોટો મહિમા છે.

‘પતંગ’ એ સંસ્કૃત શબ્દ છે. તેનો અર્થ ‘ઉડનારો’ થાય છે. હિન્દી સમાનાર્થી શબ્દ’ચીલ’ તેલુગુમાં ‘ગાલીયટમ’ નામે ઓળખાય છે. ‘કાઈટ’ શબ્દ કાઈટ નામના પક્ષી પરથી આવ્યો છે.

પતંગ ઉડાડવાની દોરી[માંજો] સુરતનો વખણાય છે.

ચીનમાં પતંગની શોધ પવનની દિશા જાણવા સૌ પ્રથમ થઈ હતી.

કોરિયામાં લોકો ચંદ્ર કેલેન્ડર અનુસાર નવા વરસની પ્રથમ પૂર્ણિમાએ પતંગ ચઢાવે છે.

પંજાબ અને કાશ્મીરમાં આ પર્વ લોહરી તરીકે ઓળખાય છે.

તુલસીદાસે પોતાની ચોપાઈમાં પતંગનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
‘કટ્ટ તિલંગી, નક્ષત્ર નાભા, સાહિલ નાવ તુફાન,
ડોલત શરાબી કહાં ગીરત, વો જાનત ભગવાન’
અર્થાત કપાયેલી પતંગ નક્ષત્ર, નાભા નાવ તુફાનમાં ડોલતો શરાબી ક્યાં જઈને પડશે તે ભગવાન જાણે.

ગુજરાતના અમદાવાદમાં હવે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા તરીકે ઉજવાય છે.

બધા પર્વની તારીખો બદલાય છે પણ ઉત્તરાયણની તારીખ એક જ રહે છે તે 14મી જાન્યુઆરી છે.

ભગવાન શ્રી કૃષ્ણે પણ પતંગ ચઢાવ્યો હતો તેવા દાખલા મળી આવે છે.

                                                                                   – સંકલિત

                                   ૐ નમઃ શિવાય

છઠ્ઠા વર્ષમાં પ્રવેશ નિમિત્તે

                               આજે 26મી જુલાઈ
2006ની સાલમાં મેઘધનુષની શરૂઆત થઈ હતી.

             
આજે આ ખુશીમાં મારા દીકરા કવનને એનો નવો બ્લોગ ભેટ કરૂ છું.
આપ સહુ સહર્ષ આવકારશો.

IT’KAVAN
http://itskavan.blogspot.com/2011/07/blog-post.html

 

                                           ૐ નમઃ શિવાય

મિત્રને સંદેશ

                                             આજે જેઠ સુદ નોમ

 

આજનો સુવિચાર:- શિક્ષણમાં જબરદસ્તી કરવાનું એક પરિણામ એ આવે છે કે તે મૌલિકતા અને બૌદ્ધિ રસનો નાશ કરે છે.                               — બર્ટાંડ રસેલ

 

 આજે મને એક વાતથી ખુશી થઈ છે કે ‘મેઘધનુષ’ એક એવું માધ્યમ બન્યું છે કે જેના વડે વર્ષોથી છુટા પડેલા મિત્રોનું મિલન થયું છે. પ્રભુ પાસે એ જ પ્રાર્થના છે કે આગળ જતાં આ માધ્યમ દ્વારા દૂર થયેલા અનેક મિત્રોનું મિલન થાય.
                                                                                       — નીલા કડકિઆ

 

  આ સંદેશો મુંબઈ સ્થિત બાબુલનાથ મંદિરના પરિસરમાં આવેલા દ્વારિકાધીશ મંદિરના મુખ્યાજી શ્રી નીલેશભાઈએ આપ્યા બદલ ‘મેઘધનુષ’ આભારી છે.

 

મિત્રને સંદેશ

સંજયભાઈ મહેતા

સુપ્રભાતમ……..

દોસ્ત તમે 100% સાચા છો. 1/6/1996 થી 19/6/1996 નૈનીતાલનો નેશનલ ઈંટીગ્રેશન કૅમ્પ અને આપણે….! !

એ કૅમ્પના આપણાં ગ્રુપના ગુજરાતી મિત્રો ..!!
આ ‘મેઘધનુષ’ હોય તો કૃપયા સંપર્ક કરે …!!
કુતિયાણાના મુકેશ ભટ્ટ, ભિખુ કેલૈયા અને કાંતિલાલ વાઘેલા.. !!

અમરેલી ગ્રુપની બહેનો .. ઝુબેદાબેન, ડૉ. દિપાબેન અને પ્રિતિબેન તથા …. જોગી અટકવાળા બેન? કેતાબેન,

એતો ગઈકાલે જ સંજયભાઈ મહેતા પાસેથી સંપર્ક સુત્ર શોધી ફોન ઉપર ઘણી વાતો કરી..!!
ઉપરોક્ત મિત્રો અને એ સિવાયના પણ 1996ના 1 થી 10 જુનમાં [નૈનિતાલ અર્વિંદ આશ્રમ, બડા પથ્થર] કૅમ્પમાં આવેલા મિત્રો સંપર્ક કરશે તો ખુબ ખુબ આનંદ આવશે.

શ્રી નીલેશભાઈ મુખ્યાજી
ફોન નં. 02223681882

‘મેઘધનુષ’ને આભારી.

— શ્રી નીલેષભાઈ મુખ્યાજીના જય શ્રી કૃષ્ણ